AK Parti milletvekillerinin imzasını taşıyan ve kamuoyunda '12. Yargı Paketi' olarak bilinen 'Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi', Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı'na sunuldu. Bu kapsamlı paket, yargı süreçlerini hızlandırmayı, mahkemelerin iş yükünü hafifletmeyi ve vatandaşların adalete erişimini kolaylaştırmayı hedefliyor. Teklifin yasalaşması halinde, yargı sisteminde icra-iflas hukukundan ceza muhakemesine, idari yargıdan noterlik işlemlerine kadar geniş bir yelpazede önemli değişiklikler hayata geçirilecek.
Yargı Kararlarının İcrası ve Miras Paylaşımında Yeni Yaklaşımlar
Kanun teklifine göre, Yargıtay, bölge adliye mahkemeleri ve ilk derece mahkemelerince verilen para alacağına ilişkin ilamların idare tarafından gecikmeksizin yerine getirilmesi zorunlu hale gelecek. Alacaklıların banka hesap bilgilerini yazılı olarak bildirmesinin ardından, hükmedilen tutarın en geç bir ay içinde ödenmesi gerekecek. Bu süre içinde ödeme yapılmaması durumunda ilamlı icra takibi başlatılabilecek.
Miras yoluyla edinilen ve üçüncü kişilerin ortak olmadığı taşınmazlarda ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilmesi halinde, ilk açık artırma yalnızca mirasçılar arasında gerçekleştirilecek. Bu özel uygulama, mirasçıların haklarını korumak ve mülkiyetin aile içinde kalmasını teşvik etmek amacıyla bir defaya mahsus olmak üzere uygulanacak.
Dijitalleşme ve İdari Yargıda Yetki Genişlemesi
İcra satışlarında elektronik satış portalı üzerinden gerçekleştirilen açık artırmalara ilişkin kurallar yeniden düzenleniyor. İhale bedelini süresinde yatırmayanlara idari para cezası uygulanacak ve yatırılan teminatlar iade edilmeyecek. Ayrıca, satış isteyen alacaklıların teminat yükümlülüklerine ilişkin yeni hükümler de getiriliyor. Bu adımlar, elektronik satış sisteminin güvenilirliğini ve etkinliğini artırmayı amaçlıyor.
Noterlik Kanunu'nda yapılacak değişiklikle mahkeme ve savcılıkların talep ettiği noterlik evrakları elektronik ortamda gönderilebilecek. Bu dijitalleşme adımı için herhangi bir harç veya ücret alınmayacak, böylece bürokratik süreçler hızlanacak ve maliyetler düşürülecek.
Düzenlemeyle idare mahkemelerinde tek hâkim tarafından karara bağlanabilecek dava türlerinin kapsamı genişletiliyor. 486 bin lirayı aşmayan idari işlemlerden kaynaklanan davalar ile bazı öğrenci ve kamu personeli işlemlerine ilişkin davalar tek hâkim tarafından görülebilecek. Bu değişiklik, idare mahkemelerindeki iş yükünü azaltarak yargılamaların daha hızlı sonuçlanmasına katkı sağlayacak.
Hakim ve Savcı Yardımcılığı Eğitimi ile Danıştay Yapısında Değişiklikler
Danıştay daire sayısının azaltılmasına yönelik uygulamanın süresi dört yıl daha uzatılacak. Buna bağlı olarak boşalan üyeliklere ilişkin seçim usullerinde de değişikliğe gidilecek. Bu adım, Danıştay'ın daha verimli çalışmasını sağlamayı hedefliyor.
Hakim ve savcı yardımcılarının eğitim süreçleri yeniden yapılandırılıyor. Eğitimlerde anayasa hukuku, insan hakları, ceza ve özel hukuk, karar yazımı ve duruşma yönetimi gibi alanlara ağırlık verilecek. Yazılı ve sözlü sınavlarla mesleki yeterlilik ölçülecek. Hakimlik ve savcılık mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulması halinde uyarma cezası uygulanabilecek. Bu düzenlemeler, yargı mensuplarının niteliğini artırmayı amaçlıyor.
Ceza Muhakemesi ve Hukuk Muhakemelerinde Önemli Yenilikler
Teklifte yer alan düzenlemeye göre, sözleşmeyle belirlenmemiş kanuni faiz oranı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde 80'i esas alınarak hesaplanacak.
Genetik inceleme sonuçlarının saklanması ve imhasına ilişkin yeni kurallar getiriliyor. DNA verileri belirli süreler sonunda imha edilecek ve ilgili kişiler belirli şartlarda verilerinin silinmesini talep edebilecek. Bilgisayar ve dijital verilere ilişkin arama ve el koyma işlemlerinde de yeni güvenceler getiriliyor. Hakim onayı alınmayan işlemler sonucunda elde edilen kopyalar ve çözümlenen metinler derhal imha edilecek. Bu düzenlemeler, kişisel verilerin korunmasını ve hukuka aykırı delil elde edilmesinin önüne geçmeyi hedefliyor.
Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı doğrultusunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumu yeniden şekillendiriliyor. Buna göre, iki yıl veya daha az süreli hapis cezalarında belirli şartların oluşması halinde HAGB kararı verilebilecek. Kararlara karşı istinaf ve temyiz yolları açık olacak. Öte yandan işkence, eziyet ve kamu görevlilerinin kötü muamele niteliğindeki suçlarında HAGB hükümleri uygulanamayacak. Bu değişiklik, HAGB kurumunu daha adil ve şeffaf hale getirmeyi amaçlıyor.
Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yapılacak değişiklikle kaçak sanıklar hakkında kovuşturma yürütülebilecek. Ancak sorgusu yapılmamış kaçak sanık hakkında mahkûmiyet kararı verilemeyecek. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda yapılacak değişiklikle duruşmalar arasındaki süre kural olarak üç ayı geçemeyecek. Ayrıca 'belirsiz alacak davası' uygulaması kaldırılarak alacak miktarının tahkikat sonuna kadar artırılabilmesine imkan tanınacak. Bu adımlar, yargılamaları hızlandırarak adalete erişimi kolaylaştıracak.
Vesayet İşlemlerinde Elektronik Satışın Yaygınlaşması
Vesayet altındaki kişilere ait taşınır ve taşınmaz malların satışları da UYAP'a entegre elektronik satış portalı üzerinden gerçekleştirilecek. Bu uygulama, vesayet altındaki kişilerin malvarlıklarının daha şeffaf ve etkin bir şekilde yönetilmesini sağlayacak. 12. Yargı Paketi, yargı süreçlerinde hız, etkinlik ve dijitalleşmeyi artırarak Türk adalet sistemine önemli katkılar sunmayı hedefliyor.
