Türkiye, afetlere karşı direncini artırmak amacıyla önemli bir adım attı. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) ile bilim ve mühendislik alanındaki köklü kurumlardan İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ), afet risklerinin azaltılmasına yönelik stratejik bir iş birliği protokolü imzaladı. Bu protokol sayesinde, özellikle heyelan, kaya düşmesi ve deprem kaynaklı kütle hareketleri gibi jeolojik tehlikelerin erken tespiti ve sürekli izlenmesi için yapay zeka destekli ulusal bir gözlem ve karar destek altyapısı oluşturulması hedefleniyor. Bu erken uyarı sistemi, ülkenin afet yönetimi kapasitesini önemli ölçüde güçlendirecek.
Yapay Zeka Destekli Yeni Nesil Gözlem Altyapısı
İmzalanan protokol, AFAD Başkanı Vali Ali Hamza Pehlivan ve İTÜ Rektörü Prof. Dr. Hasan Mandal tarafından İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörlüğü'nde gerçekleştirilen törenle resmiyet kazandı. İş birliğinin temel amacı, heyelan, kaya düşmesi, deprem tetiklemeli kütle hareketleri ile diğer jeolojik ve hidrometeorolojik tehlikelerin oluşturduğu riskleri ulusal ölçekte izleyebilen, analiz edebilen ve karar destek sağlayabilen entegre bir sistem kurmak. Bu sistem, Türkiye'nin farklı coğrafyalarındaki riskli bölgeler için hayati önem taşıyor.
Protokol kapsamında, afet risklerinin tespiti ve izlenmesi için güncel teknolojilerden faydalanılacak. InSAR (İnterferometrik Sentetik Açıklıklı Radar), LiDAR (Lazer Tarama), uydu görüntüleri, detaylı saha verileri ve geçmiş afet envanterleri gibi çeşitli bilgi kaynakları bir araya getirilecek. Bu veriler, yavaş gelişen heyelanlar ve yüzey deformasyonlarını zaman serileri halinde takip ederek, geçmişteki ve günceldeki heyelan alanlarının haritalandırılmasını sağlayacak. Böylece, riskli bölgelerin çok daha hassas bir şekilde belirlenmesi mümkün olacak.
Kritik Altyapılar İçin Öncelikli Koruma
İş birliğinin en dikkat çekici yönlerinden biri de yapay zeka destekli analiz modellerinin kullanılması. Bu modeller sayesinde, kütle hareketlerinin eğilimleri, olası tetikleyici unsurlar ve kritik risk eşikleri belirlenecek. Elde edilen tüm bu kritik veriler, AFAD'ın mevcut Afet Risk Azaltma Sistemi (ARAS) ve Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezi'ne entegre edilecek. Ayrıca, kurulması planlanan Heyelan İzleme ve Erken Uyarı Merkezi'ne de aktarılarak, riskli durumlar için anında müdahale ve bilgilendirme kapasitesi oluşturulacak.
Proje kapsamında, hastaneler, okullar, yerleşim alanları, barajlar, karayolları, demiryolları ve havalimanları gibi ülkenin kritik altyapıları öncelikli olarak değerlendirilecek. Bu stratejik yapılar üzerinde olası afet risklerine karşı erken uyarı kapasitesinin artırılması, can ve mal kayıplarının önüne geçilmesinde kritik rol oynayacak. Bu sayede, afetler öncesinde gerekli önlemlerin alınması ve tahliye süreçlerinin daha etkin yönetilmesi hedefleniyor.
Geniş Katılımlı İmza Töreni ve Gelecek Vizyonu
İmza törenine, AFAD Deprem ve Risk Azaltma Genel Müdürü Prof. Dr. Orhan Tatar, Barınma ve Yapım İşleri Genel Müdürü Elif Bağ, AFAD İstanbul İl Müdürü Prof. Dr. Haluk Özener, İTÜ yöneticileri ve AFAD Gönüllülük ve Sivil Toplumla İlişkiler Daire Başkanı Hüseyin Ceven gibi önemli isimler de katıldı. AFAD yetkilileri, iş birliği protokolünün hazırlanmasında emeği geçen tüm kurum personeline teşekkürlerini ileterek, bu anlaşmanın afet risklerinin azaltılması çalışmalarına ve dolayısıyla ülkeye önemli katkılar sağlayacağını vurguladı.
Bu iş birliği, Türkiye'nin afetlere hazırlık ve müdahale kapasitesini uluslararası standartlara taşıma hedefinin önemli bir parçası olarak öne çıkıyor. Yapay zeka ve ileri teknoloji kullanımıyla geliştirilecek bu erken uyarı sistemi, afet risk yönetimi alanında çığır açacak ve Türkiye'nin afetlere karşı daha dirençli bir ülke olma yolunda emin adımlarla ilerlemesini sağlayacak. AFAD ve İTÜ'nün bu ortak çalışması, bilim ve devlet iş birliğinin somut bir örneğini teşkil ediyor.
