Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından titizlikle hazırlanan ve Türkiye Yüzyılı vizyonunu yansıtan “2030 Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planı”, Resmi Gazete’de yayımlanarak resmiyet kazandı. Bu önemli belge, şehirlerin çehresini değiştirecek, vatandaşların yaşam kalitesini artıracak ve sürdürülebilir bir gelecek inşa edecek 5 yıllık detaylı bir yol haritası belirliyor. Plan, uygulamaya, izlemeye ve ölçmeye odaklanan 4 stratejik amaç, 8 hedef, 32 eylem ve tam 297 uygulama adımını içeriyor. Yeni stratejiler, 2020-2023 döneminde kazanılan tecrübeler ve kurumsal kapasitenin üzerine inşa edilmiş gelişmiş bir yönetim çerçevesi sunuyor.

Akıllı Şehir Teknolojileri ve Afet Yönetimi Odak Noktası

İleri teknoloji, sürdürülebilirlik ve dirençli dünya vizyonuyla hareket eden yeni yol haritası, yapay zeka, büyük veri, nesnelerin interneti ve dijital ikiz gibi yenilikçi teknolojilere ağırlık veriyor. Özellikle kentsel dönüşüm, iklim krizi ve afet yönetimi alanında erken uyarı ve kriz anı yönetim mekanizmaları devreye alınarak şehirlerin afetlere karşı direnci artırılacak. Bu sayede olası felaketlerde can ve mal kayıplarının önüne geçilmesi hedefleniyor.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, eylem planının detaylarını sosyal medya hesabından paylaştığı bir infografikle kamuoyuna duyurdu. Bakan Kurum mesajında, “5 yıllık Akıllı Şehir Eylem Planımız hazır. Belediyecilik, trafik sistemleri, atık yönetimi başta olmak üzere hemen her alanda vatandaşımızın hayatını kolaylaştıracak 50 akıllı şehir uygulamasını hayata geçireceğimiz düzenlemeler Resmi Gazete’de yayımlandı. Hayırlı olsun” ifadelerini kullanarak planın önemini vurguladı.

Kapsamlı Yol Haritası: 81 İl ve Dijital Şehir Yönetim Merkezleri

Eylem planı kapsamında önümüzdeki 5 yıllık süreç ayrıntılı bir şekilde düzenlendi. Buna göre, 2026 yılı sonuna kadar Türkiye'deki 81 ilin tamamında akıllı şehir stratejileri ve yol haritaları hazırlanacak. Her belediyede özel akıllı şehir birimleri kurulması ve mekansal planlamada semantik planlama modeline geçilmesi zorunlu hale gelecek. Bu adımlar, şehirlerin dijital dönüşüm süreçlerini hızlandıracak ve daha etkin yönetim mekanizmaları oluşturacak.

  • 2027: Büyükşehirlerin ardından 187 ilçe belediyesi sürece dahil edilecek ve 268 belediyede Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) tabanlı gelişim planları hazırlanacak. Bu sayede daha fazla yerel yönetim akıllı şehir uygulamalarına entegre olacak.
  • 2028: En az 50 akıllı şehir uygulaması sahada hayata geçirilmiş olacak. Kurulacak teknoloji kümelenmeleriyle yerli çözümlerin dünyaya ihraç edilmesi hedefleniyor.
  • 2029: Tüm illerde trafikten çevre temizliğine kadar belediye hizmetlerinin tek bir noktadan takip edileceği Dijital Şehir Yönetim Merkezleri kurulacak. Bu merkezlerin koordinasyonunu Bakanlık bünyesindeki Ulusal Akıllı Şehir Merkezi sağlayacak.

Yerli Üretim ve Hukuki Altyapı Vurgusu

Planın en kritik hedeflerinden biri de yerli ve milli teknoloji üretimine verilen önem. 2030 yılına gelindiğinde, akıllı şehir teknolojilerinde en az yüzde 80 yerli üretim şartı aranacak. Bu durum, Türkiye'nin teknolojik bağımsızlığını güçlendirme ve yerel girişimciliği destekleme amacı taşıyor. Sektörde dünya ile yarışabilecek 500 girişimci şirketin desteklenmesi ve sürecin hukuki altyapısını oluşturan Akıllı Şehir Kanunu'nun yürürlüğe girmesi de planın önemli maddeleri arasında yer alıyor.

Vatandaşa Fayda Sağlayacak Çözümler ve Kaynak Verimliliği

Yeni plan, kurumların birbirinden kopuk sistemler kurarak kaynak israfına yol açmasının engellenmesi için veri yönetişimi ve birlikte çalışabilirlik ilkelerini merkeze alıyor. Şehirlerin bir teknoloji çöplüğüne dönüşmemesi için tüm teknolojiler yakından izlenecek. Şehirlere en uygun olanı tespit edilip sadece vatandaşa doğrudan fayda sağlayacak çözümler uygulanacak. Bu kapsamda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, yerel yönetimlere rehberlik etmek amacıyla 50 uygulamaya ait fizibilite raporu ve 15 bin sayfalık eğitim dokümanı havuzu oluşturdu. Bu kaynaklar, belediyelerin akıllı şehir projelerini daha bilinçli ve etkin bir şekilde hayata geçirmelerine yardımcı olacak.

TOKİ ve Kentsel Dönüşümde Akıllı Bölgeler Yaklaşımı

Stratejinin dikkat çeken ayaklarından biri de kentsel dönüşüm, iklim krizi ve afet yönetimi alanındaki yenilikçi yaklaşımlar. Yeni yol haritası kapsamında, erken uyarı ve kriz anı yönetim mekanizmalarıyla afetlere hazırlık güçlendirilecek. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ), kentsel dönüşüm ve yeni konut projelerini doğrudan ‘Akıllı Bölgeler’ yaklaşımıyla bütünleştirecek. Yeni yaşam alanları, yeşil enerjiyle çalışacak, su ve enerji kayıplarını sensörlerle anlık tespit eden çevreye duyarlı tasarımlara sahip olacak. Bu sayede sürdürülebilir ve yaşanabilir kentler inşa edilecek.

Yaşam Kalitesini Artıracak Akıllı Uygulamalar

Yeni stratejiyle birlikte sokaktaki vatandaşın yaşam kalitesinin artırılması hedefleniyor. Gerçek zamanlı trafik yönetim sistemleriyle yollarda kaybedilen zaman en aza inecek, trafik akışı optimize edilecek. Atık toplama araçları doluluk oranına göre rota çizecek, bu da hem yakıt tasarrufu sağlayacak hem de atık toplama verimliliğini artıracak. Akıllı sokak aydınlatmalarıyla devasa enerji tasarrufu sağlanacak, böylece belediyelerin enerji maliyetleri düşürülecek. Vatandaşlar, mahallelerindeki sorunları mobil uygulamalar üzerinden doğrudan ilgili birimlere ileterek şehir yönetiminde daha aktif söz sahibi olabilecek.

Uluslararası İş Birliği ve Tecrübe Paylaşımı

Akıllı Şehir Olgunluk Değerlendirme Modeli ile her şehrin ihtiyacı ayrı ayrı ölçülecek ve bu doğrultuda özelleştirilmiş çözümler sunulacak. Hizmetler, yaşlılar, engelliler ve dijital hizmetlere erişimde dezavantajlı grupları kapsayacak şekilde adil bir şekilde dağıtılacak. Türkiye, bu yerli ve milli birikimini Türk Devletleri Teşkilatı başta olmak üzere yakın coğrafyadaki ülkelere de ihraç ederek uluslararası alanda iş birliği ve tecrübe paylaşımını geliştirecek. Bu sayede Türkiye, akıllı şehirler konusunda bölgesel bir lider konumuna gelmeyi hedefliyor.