Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, İstanbul'un kalbi Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi'nde Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışmalarının devam ettiğini ve bu çalışmaların yer altı bölümlerini de kapsadığını açıkladı. Bakan Ersoy, Ayasofya'nın derinliklerine inerek, "Ayasofya'nın yer altı gizemi" olarak nitelendirilebilecek tünel ve hipoje (yer altı mezar yapısı) çalışmalarını yerinde inceledi. Bu incelemeler sonucunda önemli keşifler ve gelecek planları kamuoyuyla paylaşıldı.

Ayasofya'nın Yer Altından Binlerce Ton Dolgu Çıkarıldı

Bakan Ersoy'un açıklamalarına göre, Ayasofya'nın Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerinde yürütülen temizlik çalışmaları neticesinde yaklaşık 3 bin tona yakın dolgu malzemesi çıkarıldı. Toplamda 420 metrelik tünel hattının temizlendiği ve bu çalışmaların titizlikle sürdürüldüğü belirtildi. Ersoy, yer altı çalışmalarının ilk etabının 31 Aralık 2024'te, ikinci etap uygulamalarının ise 2 Aralık 2025'te başladığını ifade etti. Bu çalışmalarla, Ayasofya'nın tarihî su altyapısı ve tünel sistemleri hakkında derinlemesine bilgiler elde edildiği vurgulandı.

Ayasofya'nın yer altındaki bu karmaşık ağın, tarih boyunca su dağıtımı ve yağmur sularının tahliyesi gibi kritik işlevler üstlendiği ortaya çıktı. Bakan Ersoy, bu keşiflerin İstanbul'un tarihî su yönetimi altyapısına dair bilgileri zenginleştirdiğini dile getirdi. Temizlik çalışmaları sayesinde, yer altındaki tarihî mekânlar ve tünel bağlantıları daha ayrıntılı bir şekilde incelenerek bilimsel belgeleme ve koruma ilkeleri doğrultusunda kayıt altına alınıyor.

Hipoje Yapısında Eski Dönemlere Ait İzler Bulundu

Vezir Bahçe bölgesindeki hipoje yapısında (yer altı mezar odası) yapılan kazılar tamamlandı. Bakan Ersoy, bu yapının yaklaşık 8 metre uzunluğunda ve 8 metre genişliğinde ana bir mekândan oluştuğunu belirtti. Yapıda doğu ve batı yönünde iki farklı kanal hattı tespit edildi. Doğu yönündeki 25 metrelik Kanal-1'in temizliği bitirilirken, Batı yönündeki Kanal-2 hattındaki çalışmalar devam ediyor.

En dikkat çekici keşiflerden biri, hipojedeki temizlik sırasında çamurla kaplı tabanın 1,5 metre daha altına inilmesiyle ortaya çıktı. Bu derin katmanların, mevcut Ayasofya yapısından daha eski bir döneme ait olabileceği değerlendiriliyor. Bu bulgu, Ayasofya'nın yer altında, farklı dönemlere uzanan yapı katmanlarını gün yüzüne çıkarmanın önemini bir kez daha gözler önüne serdi.

Batı Bahçe'de Yeni Mekânlar ve Tüneller Keşfedildi

Ayasofya'nın Batı Bahçe bölümünde yürütülen çalışmalarda ise altı ayrı mekân ve bunlarla bağlantılı dokuz tünel tespit edildi. Bakan Ersoy, Mekân-1, 2 ve 3'ün atrium (avlu) yapısına ait bodrum katları olduğunu düşündüklerini aktardı. Mekân-3 aracılığıyla geçiş sağlanan Mekân-4'ün ise atriumun güneyinde yer alan farklı bir yapı olduğu ve batı yönünde devam ettiği anlaşıldı. Mekân-5'in 4,5 metrelik kısmının, Mekân-6'nın ise Soğukçeşme Sokağı'na doğru uzanan yaklaşık 4 metre uzunluğunda ve 4 metre genişliğinde bir bölümünün ortaya çıkarıldığı belirtildi.

Tespiti yapılan tünellerin yedisinde dolgu toprak temizliği yapılırken, diğer iki tünelde ise tespit ve belgeleme çalışmaları gerçekleştirildi. Temizlenen tünellerin toplam uzunluğu 420 metreye ulaştı. Bu tünellerin en uzunu, 180 metre ile Tünel-4 oldu. Bakan Ersoy, Tünel-4'ün Roma Caddesi ile ilişkili olabileceğini düşündüklerini ve bu hattın Ayasofya'nın giriş cephesine paralel, Fatih Medresesi önünden başlayarak ziyaretçi giriş noktasına doğru yüzde 3 eğimle uzandığını ifade etti.

Yapısal Hasarlar Gideriliyor, Gelecek İçin Planlar Yapılıyor

Ayasofya'nın yer altı bölümlerinde sadece kazı ve temizlik değil, aynı zamanda tarihî dokunun korunmasına yönelik kapsamlı onarım ve güçlendirme çalışmaları da yapılıyor. Bakan Ersoy, 56 metre uzunluğundaki Mekân-2'de 18 metrelik hat boyunca tonozlarda tamamlama çalışmaları yapılarak yapısal hasarların giderildiğini ve bu müdahalelerde özgün malzemeye eş malzemelerin kullanıldığını belirtti. Tünel-4 ve Tünel-5'te de tonozlardaki hasarlar giderilerek paslanmaz çelik tahkimat ile güçlendirme çalışmaları tamamlandı veya sürdürülüyor.

Yer altı yapılarının havalandırma ihtiyacının da değerlendirildiğini söyleyen Bakan Ersoy, mevcut tünel çıkışının havalandırma debisinin yalnızca yüzde 3,6'sını karşılayabildiğini ve ana giriş kapısına yakın konumunun da sınırlamalar oluşturduğunu ifade etti. Gelecekte yapılacak lazer tarama ve belgeleme çalışmalarının sonuçlarına göre, yer altı tünel ağının iklimlendirilmiş taze hava besleme altyapısı olarak yeniden değerlendirilebileceği ancak bunun yeni bulgulara ve teknik incelemelere bağlı olduğu vurgulandı.

Ayasofya'nın Yer Altı Zenginliği Ziyaretçilere Açılacak

Bakan Ersoy, çalışmaların sadece tarihî yapıların araştırılması ve korunmasıyla sınırlı kalmayacağını, uygun yer altı bölümlerinin ziyaretçilerle buluşturulmasının da hedeflendiğini açıkladı. Bu doğrultuda bir teşhir projesi hazırlanmasının planlandığını duyuran Ersoy, "Yapının korunmasını ve ziyaretçi güvenliğini esas alarak Ayasofya'nın yer altındaki tarihî zenginliğini de görünür hâle getireceğiz" dedi. Ayasofya'nın tarihî mirasının bütün katmanlarıyla korunması, bilimsel yöntemlerle belgelenmesi ve gelecek nesillere aktarılması için çalışmaların aynı hassasiyetle sürdürüleceği belirtildi.