Türkiye'nin nitelikli insan kaynağını yurt dışına kaptırma endişesi, açıklanan yeni verilerle bir kez daha gündeme geldi. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan 2025 Yükseköğretim Beyin Göçü İstatistikleri, üniversite mezunlarının yurt dışına göç oranının bir önceki yıla kıyasla artarak yüzde 2,2'ye ulaştığını ortaya koydu. Bu durum, özellikle genç ve eğitimli nüfusun ülke dışına yönelmesinin nedenleri üzerinde derinlemesine düşünmeyi gerektiriyor. Verilere göre, erkek mezunlarda bu oran yüzde 2,7 iken, kadınlarda yüzde 1,8 olarak kaydedildi.
İller Bazında Beyin Göçü Dağılımı ve Üniversite Türlerinin Etkisi
Ülke genelindeki beyin göçü oranları incelendiğinde, büyük şehirlerin bu konuda başı çektiği gözlemleniyor. İstanbul, yüzde 4,0 gibi yüksek bir oranla yurt dışına en çok mezun gönderen il oldu. İstanbul'u sırasıyla İzmir, Ankara, Eskişehir ve Yalova takip etti. Bu şehirlerin, eğitim ve iş olanaklarının yoğun olduğu merkezler olması, mezun sayısının fazlalığına rağmen göç oranının da yüksekliğini açıklayabilir. Öte yandan, Siirt yüzde 0,2 ile en düşük beyin göçü oranına sahip il olarak belirlendi.
Üniversite türleri arasındaki farklılıklar da dikkat çekici. Devlet üniversitesi mezunlarında beyin göçü oranı yüzde 1,9 seviyesindeyken, vakıf üniversitesi mezunlarında bu oran yüzde 4,4'e kadar yükseldi. Özellikle vakıf üniversitelerinde tam burslu eğitim alan mezunların yüzde 8,6'sının yurt dışına gitmesi, burslu öğrencilerin sahip olduğu fırsatları değerlendirme eğilimini gösteriyor.
Hangi Alanlardan Mezunlar ve Hangi Dilde Eğitim Alanlar Daha Çok Gidiyor?
Eğitim alanları bazında incelendiğinde, bilişim ve iletişim teknolojileri mezunları yüzde 7,0 ile en yüksek beyin göçü oranına sahip grup oldu. Bu alanı, mühendislik, imalat ve inşaat yüzde 4,8 ile izledi. Lisans programları özelinde ise moleküler biyoloji ve genetik bölümü mezunları yüzde 13,1'lik oranla zirvede yer alırken, işletme mühendisliği mezunları yüzde 13,0 ile ikinci sırada bulundu. Bu veriler, özellikle teknoloji ve fen bilimleri alanlarında yetişen nitelikli elemanların yurt dışında daha fazla fırsat arayışında olduğunu ortaya koyuyor.
Yabancı Dil Eğitimi ve Ülke Tercihleri
Öğrenim dilinin de beyin göçü üzerinde önemli bir etkisi olduğu görüldü. Fransızca öğrenim gören mezunlarda beyin göçü oranı yüzde 10,5 olarak kaydedilirken, Almanca eğitim alanlarda yüzde 7,5, İngilizce eğitim alanlarda ise yüzde 6,8 oldu. Yabancı dil yetkinliğinin, yurt dışına açılma konusunda önemli bir kapı araladığı bu verilerle bir kez daha kanıtlanmış oldu.
Yurt dışına göç eden mezunların en çok tercih ettiği ülkelerin başında yüzde 22,0 ile Almanya geldi. Almanya'yı sırasıyla ABD (yüzde 16,9), Birleşik Krallık (yüzde 10,5), Hollanda (yüzde 8,3) ve Kanada (yüzde 5,2) takip etti. Ülke bazında meslek tercihlerine bakıldığında ise şu detaylar ortaya çıktı:
- Almanya, Birleşik Krallık ve Hollanda'ya gidenler arasında bilgisayar mühendisliği mezunları öne çıktı.
- ABD'yi daha çok elektrik-elektronik mühendisliği mezunları tercih etti.
- Kanada'ya gidenler arasında ise işletme mezunları daha fazla yer aldı.
Bu istatistikler, Türkiye'nin nitelikli işgücünü elinde tutmak ve beyin göçünü tersine çevirmek için daha kapsamlı politikalar geliştirmesi gerektiğini bir kez daha gözler önüne seriyor. Özellikle gençlerin gelecek kaygılarının giderilmesi, yurt içinde cazip kariyer fırsatlarının sunulması ve araştırma-geliştirme yatırımlarının artırılması, bu soruna çözüm bulmada kritik rol oynayacaktır.
