Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, coğrafi verilerin toplanması, üretilmesi, paylaşılması ve ticari amaçla satılması süreçlerini kapsayan yeni bir düzenlemeyi hayata geçirdi. Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 'Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliği', bu alandaki ticari faaliyetlerin usul ve esaslarını baştan belirliyor. Bu kapsamda, coğrafi veri toplama, üretme ve paylaşma faaliyetleri için bakanlıktan izin alma zorunluluğu getirildi.
Ticari Coğrafi Veri Faaliyetleri İçin İzin Şartı
Yeni yönetmeliğe göre, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri ile yabancı gerçek ve tüzel kişiler, Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisi'nde yer alan coğrafi verilerle ilgili ticari faaliyetlerde bulunabilmek için Bakanlıktan izin almak zorunda. İzin başvuruları, Bakanlığın özel olarak kurduğu elektronik altyapı üzerinden yapılacak. Başvurularda, faaliyetin konusu, çalışılacak coğrafi bölge, ilgili coğrafi veri temaları ve talep edilen izin süresi gibi detayların eksiksiz bir şekilde belirtilmesi gerekiyor. İzinler, en az bir, en fazla beş yıllık sürelerle düzenlenebilecek. Faaliyet alanı, veri konusu veya izin süresinde herhangi bir değişiklik olması durumunda ise yeniden başvuru yapılması zorunlu kılındı.
İlk Yıl Muafiyet ve Kamu Hizmetlerinde Ücretsiz İzin İmkanı
Düzenleme, Türk vatandaşı gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri için ticari faaliyete başladıkları ilk yıl izin bedelinden muafiyet sağlıyor. Bu, sektöre yeni girenler için bir teşvik niteliği taşıyor. Ayrıca, kamu kurumları ve kamu tüzel kişileri tarafından yürütülen coğrafi veri toplama, üretme ve paylaşma faaliyetleri için izinler ücretsiz olarak alınabilecek. Ancak, bu çalışmalar neticesinde elde edilen verilerin ticari bir faaliyete konu olması, satılması veya üçüncü şahıslarla paylaşılması durumunda izin bedeli ödeme yükümlülüğü doğacak. Elektrik ve doğal gaz dağıtım lisansı sahibi şirketler ise lisans kapsamındaki faaliyetleri için kayıt şartıyla hem izin hem de ücret yükümlülüğünden muaf tutulacak.
İzin Almayanlara Ağır İdari Para Cezaları
Yönetmelik, izin almadan faaliyet yürütenlere yönelik ciddi yaptırımlar da içeriyor. İzin almadan çalıştığı tespit edilen kişi veya kurumlara, tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde başvuru yapmaları için süre verilecek. Bu süre zarfında başvuru yapmayan Türk vatandaşı gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişilerine, tespitin yapıldığı yıla ait bir yıllık en yüksek izin bedeli tutarında idari para cezası uygulanacak. Yabancı gerçek ve tüzel kişiler için bu ceza, bir yıllık izin bedelinin iki katı olarak belirlendi. İdari para cezasının süresinde ödenmesi durumunda yüzde 25 indirim uygulanabilecek. Ancak ceza ödense dahi izin alma zorunluluğu devam edecek. Ayrıca, cezanın tahakkukundan itibaren 60 gün içinde izin başvurusu yapılmaması halinde, sonraki ilk başvuruda izin bedeli iki katı olarak tahsil edilecek.
Veri Paylaşımı ve Raporlama Yükümlülüğü
İzin sahipleri, yürüttükleri çalışmalara ilişkin faaliyet raporlarını her 12 ayda bir Bakanlığın elektronik altyapısına sunmakla yükümlü olacak. Coğrafi verilere ilişkin meta veri kayıtları da aynı periyotlarda sisteme işlenecek. Afet ve acil durum yönetimi gibi kritik anlarda kullanılmak üzere, Bakanlığın talep etmesi halinde, çalışma kapsamında üretilen coğrafi verilerin ilgili teknik standartlara uygun biçimde ve ücretsiz olarak paylaşılması zorunlu kılındı. Verilerin servisler aracılığıyla sunulamadığı durumlarda, Bakanlık alternatif teslim yöntemini belirleme yetkisine sahip olacak.
İzinlerin Askıya Alınması veya İptali
Başvuru sürecinde yanlış veya eksik bilgi verilmesi, sözleşme yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi ya da gerekli yeterliliklerin kaybedilmesi gibi durumlar, verilen izinlerin askıya alınmasına neden olabilecek. Eksikliklerin belirlenen 60 günlük süre içinde giderilmemesi halinde ise ilgili izin iptal edilebilecek. Yeni yönetmelik ile 2021 yılında yayımlanan Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliği ile Coğrafi Veri Lisans Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı. Önceki düzenlemeler kapsamında verilen izin ve lisans belgelerinin ise mevcut sürelerinin sonuna kadar geçerli olacağı belirtildi.
