6 Şubat Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından büyük hasar gören Diyarbakır ve Bingöl'deki altı tarihi cami, kapsamlı restorasyon çalışmalarının tamamlanmasıyla yeniden ibadete açıldı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda bu asırlık mabetlerin yeniden cemaatleriyle buluştuğunu duyurdu. Bu gelişme, bölge halkı için hem manevi bir teselli hem de kültürel mirasın korunması adına önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Diyarbakır ve Bingöl'deki Tarihi Camilerin İhyası

Bakan Ersoy'un verdiği bilgilere göre, Diyarbakır'da bulunan Ali Paşa, Melik Ahmet Paşa, Parlı Safa, Cafer-i Tayyar ve Hanbaşı camileri ile Bingöl'deki Balaban Bey Camii, deprem sonrası hasarlarının giderilmesi ve yapısal güçlendirmelerinin yapılmasıyla ibadete hazır hale getirildi. Ersoy, restorasyon sürecinde eserlerin özgün dokularının titizlikle korunduğunu vurgulayarak, "Her bir eserimizde bilimsel çalışmalarla deprem hasarlarını giderdik, yapılarımızı güçlendirdik. Tarihî taş işçiliğinden çinilere, ahşap unsurlardan kalem işlerine kadar ecdat yadigârı mirasımızı özgün dokusunu koruyarak ihya ettik" ifadelerini kullandı. Bu çalışmalar, modern tekniklerle geleneksel mimarinin birleştiği örnek bir restorasyon süreci olarak öne çıkıyor.

Ali Paşa Camii'nde Asırlık İşçilik Korundu

Diyarbakır'ın Sur ilçesindeki Ali Paşa Camii'nde gerçekleştirilen toplu açılış programıyla birlikte, 16. yüzyıldan kalma bu önemli eserin detaylı restorasyonu da kamuoyuna sunuldu. Hadım Ali Paşa tarafından yaptırılan camide, deprem sonrası ortaya çıkan statik sorunlar nedeniyle kapsamlı güçlendirme ve restorasyon projeleri bilim heyeti gözetiminde yeniden ele alındı. Niteliksiz döşemeler, beton örtü ve kirişler kaldırılarak üst örtü, Diyarbakır'ın geleneksel dam sistemine uygun biçimde yenilendi. Deprem kaynaklı çatlak ve kopmalar, yapısal güçlendirme ve enjeksiyon uygulamalarıyla giderildi. Caminin özgün kündekâri kepenkleri, ahşap minberi, tavan kaplamaları ve çinileri ise konservasyon çalışmalarının ardından orijinal yerlerine monte edildi.

Diğer Camilerdeki Kapsamlı Restorasyon Çalışmaları

  • Parlı Safa Camii: 15. yüzyılda inşa edildiği düşünülen Parlı Safa Camii'nde, özellikle minarede meydana gelen ağır hasar giderildi. Geniş çatlaklar ve parça kayıpları nedeniyle çelik kuşak ve gergilerle emniyete alınan minarenin temel ve zemin durumu detaylı incelemelerle analiz edildi. Minarede ankraj, enjeksiyon ve taş onarımları yapılırken, caminin çinileri, döşemeleri, kalem işleri, sıva ve boyaları ile medrese bölümlerindeki çalışmalar da tamamlanarak yapının yapısal güvenliği sağlandı.
  • Cafer-i Tayyar Camii ve Türbesi: İnşa tarihi kesin olarak bilinmeyen Cafer-i Tayyar Camii ve Türbesi'nde, depremde ağır hasar gören tarihi minare başta olmak üzere yapının farklı bölümlerinde kapsamlı çalışmalar yürütüldü. Zemin ve temel incelemelerinin ardından duvar, tonoz ve dam örtülerinde onarım ve güçlendirme uygulamaları gerçekleştirildi. Minarenin depremde bazı taşları yıkılan petek ve külah bölümleri özgün taşlarıyla tamamlandı.
  • Hanbaşı Camii: Hacı Muhammed tarafından 1853 yılında yaptırılan Hanbaşı Camii'nde, 2022'de başlayan onarım çalışmaları, 6 Şubat depremlerinin ardından bilim heyeti gözetimindeki güçlendirme ve restorasyon uygulamalarıyla sürdürüldü. Enjeksiyon yöntemiyle güçlendirilen yapıda betonarme eklentiler kaldırıldı, çatı ve cepheler özgün dokusuna uygun biçimde yenilendi.
  • Melik Ahmet Paşa Camii: 1587-1591 yılları arasında yaptırılan Melik Ahmet Paşa Camii'nde, depremlerin ardından kubbe, tromplar ve taşıyıcı duvarlarda tespit edilen çatlaklara yönelik onarım ve güçlendirme çalışmaları gerçekleştirildi. Yapının temel durumu sondaj, araştırma kazısı ve jeoradar çalışmalarıyla incelendi. Kubbe ve kasnak güçlendirilirken zemin ve duvarlarda enjeksiyon uygulamaları yapıldı.
  • Balaban Bey Camii (Bingöl): Akkoyunlu döneminden günümüze ulaşan Balaban Bey Camii'nde, depremde ağır hasar gören minare kontrollü biçimde sökülerek özgün yapım tekniklerine uygun şekilde yeniden inşa edildi. Caminin çatı, avlu, harim ve mahfil bölümlerinde onarımlar yapıldı. Ahşap döşemeler ile elektrik ve mekanik tesisatlar yenilendi.

Kültür ve Turizm Bakanı Ersoy, bu tarihi mabetlerin ihyasında emeği geçen herkese teşekkür ederek, yeniden ibadete açılan camilerin Diyarbakır ve Bingöl'e hayırlı olmasını diledi. Bu projeler, sadece ibadethanelerin değil, aynı zamanda kültürel kimliğin ve toplumsal hafızanın da yeniden canlanmasına katkı sağlayacak önemli adımlar olarak tarihe geçti.