Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), ülkenin dış ticaret performansına ışık tutan Temmuz 2026 dış ticaret endekslerini kamuoyuyla paylaştı. Açıklanan veriler, ihracat ve ithalat kalemlerinde farklı yönlerde seyreden eğilimleri gözler önüne serdi. Özellikle ihracat birim değer endeksindeki artışa rağmen, hem ihracat hem de ithalat miktar endekslerindeki azalış, ekonomistler ve sektör temsilcileri tarafından yakından takip ediliyor. Bu gelişmelerin bir sonucu olarak, dış ticaret haddinde belirgin bir gerileme yaşandı.
İhracatta Birim Değer Artarken Miktar Neden Azaldı?
Temmuz ayında ihracat birim değer endeksi, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 8,2 oranında bir artış kaydetti. Bu artış, özellikle gıda, içecek ve tütün ürünlerinde yüzde 6,5, ham maddelerde (yakıt hariç) yüzde 10, yakıtlarda yüzde 39,4 ve imalat sanayinde yüzde 6,1 olarak gerçekleşti. Bu durum, ihraç edilen ürünlerin birim fiyatlarının arttığını gösteriyor.
Ancak aynı dönemde ihracat miktar endeksi yüzde 4,9 oranında bir düşüş yaşadı. Miktar bazında bakıldığında, gıda, içecek ve tütün ile ham maddelerde sırasıyla yüzde 2,9 ve yüzde 6,4 artış gözlemlenirken, yakıtlarda yüzde 30,2 ve imalat sanayinde yüzde 4,2 oranında ciddi düşüşler kaydedildi. Bu veriler, Türkiye'nin daha az ürün ihraç ettiğini, ancak bu ürünlerden daha yüksek birim değer elde ettiğini ortaya koyuyor. Bu durum, küresel talepteki değişimler, üretim kapasiteleri veya uluslararası piyasa fiyatlarındaki dalgalanmalar gibi çeşitli faktörlere bağlanabilir.
İthalatta Birim Değer ve Miktar Endeksleri Nasıl Seyretti?
İthalat cephesinde de benzer bir tablo görüldü. Temmuz ayında ithalat birim değer endeksi, yıllık bazda yüzde 12,8'lik bir artış gösterdi. Alt kalemlerde, gıda, içecek ve tütünde yüzde 3,3'lük bir azalma yaşanırken, yakıtlarda yüzde 23,7, ham maddelerde yüzde 11,6 ve imalat sanayinde yüzde 9,1 oranında artışlar kaydedildi. Bu da ithal edilen ürünlerin birim fiyatlarının genel olarak yükseldiğini gösteriyor.
İthalat miktar endeksi ise yüzde 6,9 oranında azaldı. Gıda, içecek ve tütünde yüzde 24,4, ham maddelerde yüzde 11,3'lük artışlar yaşanırken; yakıtlarda yüzde 8,6 ve imalat sanayinde yüzde 7,7 oranında düşüşler gözlemlendi. Bu veriler, ülkenin daha az ithalat yaptığını ancak ithal edilen ürünler için daha yüksek birim fiyatlar ödediğini ortaya koyuyor. Bu durum, döviz kuru hareketleri, iç talep koşulları veya küresel tedarik zincirindeki aksaklıklar gibi nedenlerle açıklanabilir.
Dış Ticaret Haddinde Düşüşün Anlamı Nedir?
İhracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine bölünmesiyle hesaplanan dış ticaret haddi, bir ülkenin dış ticaretindeki değişimleri gösteren önemli bir göstergedir. Geçen yılın Temmuz ayında 95,3 seviyesinde olan dış ticaret haddi, bu yılın aynı ayında 4 puanlık bir düşüşle 91,3'e geriledi. Dış ticaret haddindeki bu düşüş, ülkenin ihraç ettiği ürünlerin ithal ettiği ürünlere göre daha az değer kazandığı veya değer kaybettiği anlamına gelir. Bu durum, Türkiye'nin dış ticaret dengesi ve ödemeler dengesi üzerinde olumsuz bir etki yaratabilir.
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye bakıldığında ise ihracat miktar endeksi Temmuz ayında yüzde 2,7 artarak 143,3'e yükselirken, ithalat miktar endeksi yüzde 8,7 azalarak 114,7'ye geriledi. Bu veriler, dönemsel etkilerden arındırıldığında ihracat miktarında bir toparlanma sinyali verse de, ithalat miktarındaki düşüşün devam ettiğini gösteriyor. Dış ticaret haddindeki gerileme, Türkiye ekonomisi için dikkatle izlenmesi gereken bir gelişme olarak öne çıkıyor.
