Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), tüm dünyada milyonlarca insanı etkileyen ve yaşlanan nüfusla birlikte giderek daha ciddi bir halk sağlığı sorunu haline gelen demansla mücadelede önemli bir adım attı. 15 Temmuz 2026 tarihinde yayımlanan ikinci baskı 'Demans Riskinin Azaltılması Rehberi'nde, hastalığın ortaya çıkma olasılığını azaltabilecek yaşam tarzı değişiklikleri ve korunma stratejilerine odaklanılıyor. Bu güncel rehber, demans riskini azaltmada yaşam boyu sürdürülebilir alışkanlıkların kritik rolünü vurguluyor.

Demansın Küresel Yükü ve Koruyucu Önlemlerin Önemi

Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, demansın henüz kesin bir tedavisinin bulunmadığını belirterek, koruyucu alışkanlıkların önemine dikkat çekti. Prof. Dr. Bingöl, 2021 yılı itibarıyla dünya genelinde yaklaşık 57 milyon kişinin demansla yaşadığını ve bu sayının büyük bir kısmının düşük ve orta gelirli ülkelerde olduğunu hatırlattı. Demansı tamamen durduran veya geriye çeviren bir tedavi olmadığından, yaşam boyu uygulanabilecek koruyucu stratejilerin gelecekte demans görülme sıklığını azaltmada en etkili yaklaşım olduğunu vurguladı. Risk faktörlerinin önemli bir bölümünün değiştirilebilir özellik taşıdığını ve bunların erken dönemde kontrol altına alınmasının büyük önem taşıdığını ifade etti.

DSÖ'nün 2019'da yayımlanan ilk rehberinin ardından hazırlanan ikinci baskı, son yıllarda elde edilen bilimsel veriler ışığında önemli ölçüde genişletildi. Bu genişleme, demans risk faktörlerine dair güncel bilgileri bir araya getirerek, bireylerin ve sağlık sistemlerinin hastalığa karşı daha bilinçli adımlar atmasını sağlamayı hedefliyor.

Güncel Rehberdeki Yeni Risk Faktörleri ve Yaklaşımlar

Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, güncellenen rehberde demans riskini artırdığı düşünülen sekiz yeni risk faktörünün eklendiğini belirtti. Bu yeni faktörler arasında HIV enfeksiyonu, inme ve travmatik beyin hasarı gibi durumlar yer alıyor. Mevcut sekiz risk faktörüne ilişkin bilimsel kanıtlar da bu yeni baskıda daha detaylı ele alınıyor. Rehberin temel odağı, bireylerin yaşam tarzlarında yapabilecekleri değişikliklerle demans riskini nasıl azaltabilecekleri üzerine kurulu.

DSÖ'nün Önemle Vurguladığı Değiştirilebilir Risk Faktörleri:

  • Fiziksel Aktivite: Düzenli egzersizin beyin sağlığı üzerindeki olumlu etkileri.
  • Sağlıklı Beslenme: Akdeniz diyeti gibi beyin dostu beslenme alışkanlıkları.
  • Sosyal Etkileşim: Sosyal olarak aktif kalmanın bilişsel rezervi güçlendirmesi.
  • Kronik Hastalıkların Kontrolü: Diyabet, hipertansiyon ve obezite gibi durumların etkin yönetimi.
  • Alkol ve Tütün Kullanımı: Bu maddelerin beyin üzerindeki zararlı etkilerinden kaçınma.
  • Hava Kirliliği: Çevresel faktörlerin demans riskine etkisi.
  • Eğitim: Yaşam boyu öğrenmenin ve bilişsel uyarılmanın önemi.
  • İşitme Kaybı: İşitme kaybının demans riskiyle ilişkisi ve erken müdahalenin önemi.

Rehber, bu faktörlerin her birine yönelik somut öneriler sunarak, bireylerin kendi demans risklerini yönetmelerine yardımcı olmayı amaçlıyor. Özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde demansın daha yaygın olduğu göz önüne alındığında, bu rehberin küresel çapta farkındalığı artırması ve önleyici sağlık politikalarına yön vermesi bekleniyor.

Demansla Mücadelede Toplumsal Yaklaşım

DSÖ'nün bu güncel rehberi, sadece bireysel önlemleri değil, aynı zamanda toplumsal düzeyde atılması gereken adımları da işaret ediyor. Sağlık sistemlerinin, demans risk faktörlerinin erken teşhisi ve yönetimi konusunda kapasitelerini artırması, halkın bilinçlendirilmesi ve sağlıklı yaşam tarzlarını destekleyen politikaların geliştirilmesi büyük önem taşıyor. Hava kirliliği gibi çevresel faktörlerin demans üzerindeki etkisi, şehir planlaması ve çevre politikaları gibi alanlarda da önlemler alınmasını gerektiriyor.

Prof. Dr. Bingöl'ün de belirttiği gibi, demansı durduran kesin bir tedavi olmaması, koruyucu stratejilerin en etkili yaklaşım olduğunu bir kez daha kanıtlıyor. Bu rehber, demansla mücadelede uluslararası bir yol haritası sunarak, hastalığın küresel yükünü azaltmaya yönelik umut verici bir çaba olarak öne çıkıyor.