İstanbul, sağlık hizmetlerinin sürdürülebilirliği ve halk sağlığının korunması adına kritik bir öneme sahip olan tıbbi atık yönetimi konusunda örnek bir sistemle hareket ediyor. Şehir genelindeki yaklaşık 10 bin sağlık kuruluşundan, oluştuğu andan nihai bertarafa kadar entegre bir yaklaşımla toplanan tıbbi atıklar, titizlikle işlenerek çevreye zarar vermeden ortadan kaldırılıyor.
İstanbul'un Kapsamlı Tıbbi Atık Toplama Ağı
İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı koordinasyonunda, İSTAÇ ekipleri, Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve ilgili çevre mevzuatı çerçevesinde faaliyet gösteriyor. Kamu, özel ve üniversite hastanelerinin yanı sıra aile sağlığı merkezleri, tıp merkezleri, laboratuvarlar ve diyaliz merkezleri gibi geniş bir yelpazeyi kapsayan yaklaşık 10 bin sağlık kuruluşundan tıbbi atıklar toplanıyor. Özel eğitimli personel ve lisanslı araçlar kullanılarak 7 gün 24 saat kesintisiz devam eden bu toplama süreci, günlük ortalama 90 ton tıbbi atığın güvenli bir şekilde İBB tesislerine ulaştırılmasını sağlıyor.
İki Farklı Yöntemle Tıbbi Atık Bertarafı
İstanbul'daki tıbbi atık bertaraf altyapısı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından izin ve lisans verilmiş iki farklı tesis üzerinden hizmet veriyor. Bu tesislerde atıklar, “yakma” ve “sterilizasyon” olmak üzere iki ana yöntemle bertaraf ediliyor:
- Yakma Yöntemi: 1995 yılında faaliyete geçen İBB Tıbbi Atık Yakma Tesisi, günlük 24 ton kapasiteye sahip. Bu tesiste tıbbi atıklar, 850 ila 1100 Santigrat derece sıcaklıkta yakılarak güvenli bir şekilde bertaraf ediliyor. Bu tesis, Türkiye'deki tek tıbbi atık yakma tesisi olma özelliğini taşıyor.
- Sterilizasyon Yöntemi: 2013 yılında hizmete giren İBB Tıbbi Atık Sterilizasyon Tesisi, başlangıçta günlük 108 ton kapasiteyle çalışırken, 2026 itibarıyla günlük 144 ton kapasiteye ulaşacak. Atıklar, tesisteki otoklavlarda 3,2 bar basınç altında, 140-145 Santigrat derece sıcaklıkta 40 ila 60 dakika tutularak sterilize ediliyor. Özellikle Covid-19 pandemisi döneminde artan yükü karşılamak amacıyla yapılan ek otoklav yatırımlarıyla kapasite %33 oranında artırıldı.
Sterilizasyon Sürecinde Titiz Kontroller
Sterilizasyon işleminin güvenilirliği, yalnızca cihaz ayarlarına bağlı kalmayıp çok katmanlı kontrol mekanizmalarıyla da sağlanıyor. Her sterilizasyon işleminde kimyasal indikatörler kullanılırken, haftalık olarak biyolojik indikatör testleri gerçekleştiriliyor. Ayrıca, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü gözetiminde belirli periyotlarda bağımsız biyolojik doğrulama testleri yapılarak sterilizasyonun etkinliği teyit ediliyor. Sterilizasyon işlemini başarıyla tamamlayan atıklar, enfeksiyon riski ortadan kalktığı için artık tıbbi atık olarak değil, evsel nitelikli atık statüsünde değerlendiriliyor.
Sterilizasyon Sonrası Düzenli Depolama: Güvenli Bir Süreç
Sterilizasyon sonrası evsel nitelikli atıkların son aşaması olan düzenli depolama, dünya genelinde çevre mevzuatı kapsamında uygulanan, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslı nihai bertaraf yöntemlerinden biridir. Bu sistem, 4 katmanlı mühendislik yapıları içerir:
- Geçirimsiz taban sistemleri
- Geomembran uygulamaları
- Sızıntı suyu toplama ve arıtma altyapısı
- Gaz toplama sistemleri
Bu mühendislik yapıları sayesinde atıklar hiçbir şekilde toprakla temas etmez, böylece çevreye olası zararların önüne geçilir. Bu yöntem, halk arasında “kontrolsüz gömme” olarak bilinen uygulamalarla karıştırılmamalı, modern ve güvenli bir bertaraf çözümü olarak görülmelidir.
Türkiye'nin En Büyük Tıbbi Atık Yönetim Altyapısı İstanbul'da
İstanbul, Türkiye'de en fazla tıbbi atık üreten il olmasının yanı sıra, ülkenin en gelişmiş tıbbi atık yönetim altyapısına da sahip. Türkiye genelinde oluşan toplam tıbbi atığın yaklaşık dörtte biri İstanbul'da meydana gelirken, bu atıklar İBB Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı koordinasyonunda İSTAÇ tarafından mevzuata uygun şekilde bertaraf ediliyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne ait Tıbbi Atık Yakma Tesisi, Türkiye'de faaliyette bulunan tek tesis olma özelliğini taşırken, sterilizasyon tesisleri de kapasite ve teknik altyapısıyla öncü konumunu sürdürüyor.
İBB tesisleri, sahip olduğu kurumsal bilgi birikimi ve teknik altyapısıyla dikkat çekerek, bugüne kadar birçok üniversite, kamu kurumu, belediye, meslek kuruluşu ve yurt dışından gelen teknik heyet tarafından ziyaret edilmiş ve örnek uygulama merkezi olarak incelenmiştir. Bu durum, İstanbul'un tıbbi atık yönetimi alanındaki liderliğini ve yenilikçi yaklaşımlarını gözler önüne sermektedir.
