İzmir Büyükşehir Belediyesi, 30 Ekim 2020'de yaşanan yıkıcı depremin ardından, olası afetlerde can ve mal kayıplarını minimize etmek için bilimsel veriler ışığında yoğun bir hazırlık süreci yürütüyor. Kentin zemin yapısından mevcut yapı stokunun değerlendirilmesine, riskli bölgelerin tespitinden toplumun afet bilincinin artırılmasına kadar geniş bir yelpazede sürdürülen bu çalışmalar, İzmir depreme hazırlanıyor başlığı altında kentin afetlere karşı direncini güçlendirmeyi hedefliyor.

Afet İşleri ve Risk Yönetimi Dairesi Başkanlığı koordinasyonunda yürütülen mikrobölgeleme araştırmaları, detaylı yapı envanteri çalışmaları, Deprem Master Planı'nın hazırlanması ve vatandaşlara yönelik afet eğitimleri, İzmir'in deprem riskini azaltmaya yönelik atılan önemli adımlardan sadece birkaçı.

İzmir'in Zemin Yapısı Mercek Altında: Mikrobölgeleme Çalışmaları

İzmir'in deprem tehlikesini ve yerel zemin koşullarını en ince ayrıntısına kadar ortaya koymak amacıyla başlatılan mikrobölgeleme çalışmaları, Bornova ve Karşıyaka'nın ardından Konak ve Bayraklı ilçelerinde devam ediyor. Konak'ta yaklaşık bir ay önce başlayan saha çalışmaları kapsamında 40 sondaj tamamlanmış durumda. Göztepe Stadı çevresinden Konak İskelesi'ne kadar uzanan geniş bir alanda yapılan incelemelerde, yer altı tabakalarının özellikleri, ana kaya derinliği ve zeminin deprem sırasındaki davranışı detaylı bir şekilde araştırılıyor.

Belediye, bugüne kadar kent genelinde 1 milyon 113 bin 67 hektarlık alanda, 1/25 bin ölçekli imar planlarına temel oluşturan jeolojik etütler gerçekleştirdi. Ayrıca 25 bin 218 hektarlık alanda imar planlarına esas teşkil eden mikrobölgeleme ve jeolojik-jeoteknik etüt raporları hazırlanarak ilgili kurumlarca onaylandı. Sismik mikrobölgeleme çalışmaları kapsamında Bornova ve Karşıyaka'da saha ve laboratuvar araştırmaları yoğun bir şekilde sürdürüldü. Karşıyaka'da derin sondaj ve jeofizik ölçümlerin yanı sıra olası diri fay hatlarını araştırmak için dört paleosismolojik hendek açıldı. Bu çalışmalarla yerel zemin koşulları, ana kaya derinliği, temel saha periyodu ve sıvılaşma potansiyeli incelenerek, kent planlaması ve yapılaşma kararlarına temel oluşturacak bilimsel veriler elde edilmesi amaçlanıyor.

Karşıyaka'da, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'nde standart hesaplama ölçütleri tanımlanmayan ve özel analiz gerektiren ZF (sorunlu ve riskli zemin) sınıfı zeminlere yönelik çığır açan bir çalışma yürütülüyor. Türkiye'de bir ilk olarak değerlendirilen bu çalışmayla, bu tür zeminlerde depremin etkisini hesaplamak için kullanılacak bölgesel ölçütlerin belirlenmesi hedefleniyor. Böylece bu alanlarda inşa edilecek binaların depreme dayanıklı tasarımına sağlam bir bilimsel temel oluşturulması planlanıyor.

Yapı Envanteri ve Deprem Master Planı: Risk Azaltma Stratejileri

İzmir Büyükşehir Belediyesi, deprem riskini azaltma hedefleri doğrultusunda Bayraklı, Bornova ve Karşıyaka ilçelerinde yaklaşık 120 bin yapının envanterini çıkardı. Bu kapsamlı çalışmalarda, binaların mevcut özelliklerine ilişkin veriler titizlikle derlenerek, ayrıntılı mühendislik incelemesi gerektiren yapıların tespiti hedefleniyor. Elde edilen verilerin, kentsel dönüşüm çalışmalarına bilimsel bir altyapı sağlaması bekleniyor. Yapı envanteri çalışmasının, İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP) çerçevesinde diğer ilçelere de yaygınlaştırılması; önceliklendirme sonuçlarının ilgili kurumlarla paylaşılması ve risk azaltma yatırımlarına yön vermesi planlanıyor.

30 Ekim 2020 İzmir depreminin ardından, vatandaşların başvuruları üzerine mevcut binalarda ön incelemeler yapıldı. Ayrıntılı mühendislik değerlendirmesi gereken yapıların maliklerine, 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespiti veya Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği kapsamında deprem performans analizi yaptırmaları için resmi bildirimlerde bulunuldu. Belirlenen süre içinde gerekli işlemleri yaptırmayan yapıların takibi ise hassasiyetle sürdürülüyor. İlgili mevzuat uyarınca bu binalar için resen riskli yapı tespiti yapılmasına veya yaptırılmasına yönelik çalışmalar devam ediyor.

İzmir'in deprem risklerini bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmek ve uzun vadeli risk azaltma politikaları oluşturmak amacıyla İzmir Deprem Master Planı hazırlıkları da tüm hızıyla sürüyor. Dokuz Eylül Üniversitesi koordinatörlüğünde, akademik iş birliği ve belediyenin teknik ekiplerinin katkılarıyla yürütülen bu çalışmada; deprem tehlikesi, yapı stoku, kritik altyapı, ulaşım, kent planlaması, afet yönetimi, eğitim ve toplumsal dirençlilik gibi hayati başlıklar birlikte ele alınıyor. Planla, deprem riskini azaltacak stratejilerin geliştirilmesi, öncelikli müdahale alanlarının belirlenmesi ve ilgili kurumların sorumluluklarını içeren uygulanabilir bir yol haritası hazırlanması hedefleniyor. Elde edilecek bilimsel sonuçların kentsel dönüşüm ve güçlendirme çalışmalarına, altyapı yatırımlarına, kent planlamasına ve afet yönetimine yön vermesi amaçlanıyor.

Deprem Ön Hasar Tahmin Sistemi ve Afet Eğitimleri

Deprem risklerini önceden değerlendirmek ve afet sonrası müdahale kapasitesini güçlendirmek amacıyla Deprem Ön Hasar Tahmin ve Karar Destek Sistemi geliştiriliyor. Dokuz Eylül Üniversitesi koordinatörlüğünde yürütülen coğrafi bilgi sistemi tabanlı bu çalışmayla, farklı deprem senaryolarında binalarda oluşabilecek hasarların, ulaşım ağlarındaki kapanmaların ve içme suyu ile kanalizasyon altyapısındaki olası etkilerin önceden belirlenmesi hedefleniyor. Acil müdahale noktalarına erişim de sistem üzerinden detaylı bir şekilde değerlendirilecek. Merkezdeki 11 ilçede pilot uygulaması yürütülen sistemin aşamalı olarak İzmir'in 30 ilçesine yaygınlaştırılması planlanıyor. Elde edilecek verilerin risk azaltma yatırımlarına öncelik verilmesine ve afet müdahale planlarının hazırlanmasına önemli katkı sağlaması amaçlanıyor.

Ayrıca, afet eğitimleri ve tatbikatlarla toplumun bilinçlendirilmesine büyük önem veriliyor. 2026 yılına kadar 19 bin 664 kişiye ulaşan eğitimlerle, İzmir halkının afetlere karşı daha hazırlıklı ve dirençli olması hedefleniyor. Bu kapsamlı çalışmalarla, İzmir'in gelecekteki depremlere karşı daha güvenli ve hazırlıklı bir kent olması için tüm imkanlar seferber edilmiş durumda.