İzmir Büyükşehir Belediyesi İzmir Kent Kitaplığı, fotoğraf sanatının icadının 200. yıl dönümünde, kentin görsel tarihine ışık tutan önemli bir çalışmayı okurlarla buluşturdu. “İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)” adını taşıyan bu özel kitap, Osmanlı İmparatorluğu ve Doğu Akdeniz fotoğraf tarihinin eksik halkalarından biri olan İzmir fotoğrafçılık tarihi üzerine derinlemesine bir mercek tutuyor. Eser, 19. yüzyıl boyunca bölgenin en önemli fotoğraf üretim merkezlerinden biri olan İzmir’in bu alandaki zengin geçmişini kapsamlı bir şekilde gözler önüne seriyor.
İzmir Fotoğrafçılık Tarihi: Kapsamlı Bir Araştırma
Kitabın temelleri, 11 Aralık 2025 tarihinde Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi (APİKAM) bünyesinde açılan “İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840–1922)” araştırma sergisi sırasında yürütülen çalışmalarla atıldı. Sergi sonrasında, araştırmalar daha da genişletilerek Türkiye’nin yanı sıra farklı ülkelerdeki arşivler, kütüphaneler, müzeler, aile arşivleri ve özel koleksiyonlara ulaşıldı. Bu geniş kapsamlı çalışma, sergide sunulan bilgileri çok daha ileriye taşıyan bir eser ortaya koydu.
Kitabın ana bölümünü, İzmir’de 1840 yılında gerçekleştirilen ilk fotoğraf çekimlerinden, 1922 Büyük İzmir Yangını’na kadar uzanan dönemde kentte faaliyet gösteren fotoğrafçılar ve fotoğrafhaneler oluşturuyor. Eserde, bu fotoğrafçıların kimlikleri, ortaklıkları, stüdyo adresleri, kullandıkları fotoğraf formatları ve kartonları, dönemin gazete ilanları ve günümüze ulaşan çalışmaları aracılığıyla, İzmir’de profesyonel fotoğrafçılığın yaklaşık 70 yıllık serüveni ayrıntılı bir şekilde anlatılıyor. Yüzlerce fotoğraf, kartpostal, albüm, ilan ve arşiv belgesini bir araya getiren kitap, İzmir’i Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğraf tarihi içindeki hak ettiği yere taşıyor.
Sekiz Yazarın Ortak Katkısı
“İzmir Fotoğrafhanesi” adlı bu değerli eserde, alanında uzman sekiz yazarın katkıları bulunuyor. Kitapta yer alan makaleler ve yazarlar şunlardır:
- Aybala Yentürk: “Camera Smyrnensis-Bir Akdeniz Liman Kentinin Fotoğrafçılık Tarihi”
- Onur Eryeşil: “Kentler, Anıtlar, Harabeler-Svoboda’nın Fotoğraflarında Batı Anadolu”
- Barış Pehlivan ve Yağmur Alkır: “İmparatorluğun Kadrajında İzmir-Yıldız Albümlerinde İzmirli Fotoğrafçılar”
- Fabio Tito: “Carte De Visite Fotoğraflarından Aile Albümlerine-Reggio Aile Albümü Örneği”
- Nejat Yentürk: “Albümin Fotoğraflardan Kartpostala Görsel Merakın Yaygınlaşması-İnşa Edilen Arşiv”
- Nihan Özdal: “Osmanlı Edebiyatında Fotoğrafın İzleri-Yeni Bir İcadın Edebi Metinlerdeki Yansımaları”
- Mert Rüstem: “Bir Geleneğin Hikâyesi-Bahaeddin Hamza Rüstem Fotoğrafhanesi”
Bu makaleler, İzmir’in fotoğrafçılık mirasını farklı açılardan ele alarak zengin bir perspektif sunuyor.
70’ten Fazla Fotoğrafhane, 90’a Yakın Fotoğrafçı
Kitabın yayına hazırlayanı Aybala Yentürk, sergi ve kitabın hazırlık süreçlerinin eş zamanlı devam ettiğini belirtti. Yentürk, İzmir’in Osmanlı ve Doğu Akdeniz fotoğrafçılık tarihinde çok önemli bir merkez olduğunu vurgulayarak, özellikle mesleğin kurumsallaşması ve profesyonelleşmesinde kritik bir durak konumunda bulunduğunu ifade etti. Yentürk’e göre, İzmir fotoğrafçılık tarihi derinlemesine incelenmezse, Osmanlı, Doğu Akdeniz ve hatta Avrupa fotoğrafçılık tarihinin eksik kalabileceği düşünülüyor.
Çalışmaya başlandığında yaklaşık 70 fotoğrafhanenin varlığının bilindiğini söyleyen Yentürk, süreç ilerledikçe 70’ten fazla fotoğrafhane ve 90’a yakın tekil fotoğrafçı tespit ettiklerini aktardı. Çalışmanın 1840 ile 1922 tarih aralığını kapsamasının özel nedenleri var: 1840 yılında İzmir Körfezi’nde ilk başarılı fotoğraf çekimlerinin yapılmış olması ve 1922’deki Büyük İzmir Yangını’nda, adı geçen tüm fotoğrafhanelerin yok olması bu tarih aralığının belirlenmesinde etkili oldu.
Uluslararası Arşivlerden ve Özel Koleksiyonlardan Destek
Kitabın hazırlık aşamasında, ulusal ve uluslararası tüm dijital arşivlerin tarandığını belirten Aybala Yentürk, İzmir kent tarihiyle ilgili önemli koleksiyoncuların ve köklü Levanten ailelerin koleksiyonlarını ve aile albümlerini açmasının çalışmayı önemli ölçüde güçlendirdiğini ifade etti. Bu sayede çok geniş bir materyal üzerinde çalışma fırsatı bulduklarını dile getirdi. “İzmir Fotoğrafhanesi” adlı bu özel kitap, şu anda APİKAM’da bulunan İzmirli Kahve’de ve çeşitli online satış kanallarından temin edilebilir.
