İzmir'in kadim geçmişi, Bornova Ovası'nda sürdürülen arkeolojik kazılarla yeniden yazılıyor. Yeşilova Höyüğü'nün yanı başındaki Yassıtepe'de, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ege Üniversitesi adına Doç. Dr. Zafer Derin başkanlığında yürütülen çalışmalar, yaklaşık 5 bin yıl önce burada planlı bir kent yaşamının var olduğunu ortaya koydu. İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin de desteklediği bu kazılar, bölgenin tarihine dair çarpıcı detaylar sunuyor ve Yassıtepe'de zenginlik izleri ile dolu bir geçmişi gün yüzüne çıkarıyor.
Yassıtepe: İzmir'in Antik Troya'sı
Yassıtepe'de keşfedilen yerleşim, küçük bir köyün ötesinde, belirli bir plan doğrultusunda inşa edilmiş, surlarla çevrili bir kent özelliği taşıyor. Kazı Başkanı Doç. Dr. Zafer Derin, bu antik kentin, tapınakları, depo alanları, üretim merkezleri ve işlikleriyle adeta yelpaze şeklinde bir yerleşim düzenine sahip olduğunu belirtiyor. Derin, Yassıtepe'nin Troya'nın en erken dönemleriyle çağdaş olduğuna dikkat çekerek, burayı "İzmir'in bir Troya'sı" olarak nitelendiriyor. Bu değerlendirme, bölgenin M.Ö. 3. binyılın başlarında dahi önemli bir merkez olduğunu gözler önüne seriyor.
Yassıtepe'deki planlı kent yaşamıyla birlikte, güçlü bir üretim ve ticaret ağı da gelişmişti. Kazılarda bulunan çok sayıda depolama küpü, tarımsal ürünlerin büyük ölçekte saklandığını gösterirken, bronz üretimi ve değerli çanak çömlekler, kentin ekonomik gücüne işaret ediyor. Doç. Dr. Derin'e göre, Yassıtepe, İzmir'in zenginliğinin başladığı nokta olarak kabul edilebilir. Ticari bağlantılar sadece Bornova Ovası ile sınırlı kalmamış, İç Batı Anadolu'dan Ege kıyılarına ve hatta deniz aşırı bölgelere kadar uzanarak geniş bir ticaret ağının parçası olduğunu kanıtlamıştır.
5 Bin Yıllık Tarım ve Ticaret Merkezi
Yassıtepe, tarımsal üretimin ve bu ürünlerin ticari hayattaki yerinin ne denli önemli olduğunu gösteren bulgularla dolu. Kazılarda üzüm çekirdeklerinin yanı sıra kurutulmuş üzüm ve pekmez kalıntılarına rastlandı. Bazı sıvı kaplarının şarapla ilişkili olduğu düşünülüyor. Bu durum, üzümün sadece bir meyve olarak tüketilmediğini, aynı zamanda farklı ürünlere dönüştürülerek ekonomik yaşamın temel bir parçası haline geldiğini ortaya koyuyor. Doç. Dr. Zafer Derin, "Üzümün her türlü formunun burada kullanıldığını ve ticari hayata katıldığını görüyoruz. Belki de Bornova Misketi'nin doğduğu noktadayız" sözleriyle bu durumu vurguladı.
Bu yılki kazılarda ise İzmir'in tarımsal geçmişine dair yeni ve önemli bir keşif yapıldı: Yaklaşık 5 bin yıl öncesine tarihlenen zeytin çekirdekleri bulundu. Daha önce üzüm ve incire ilişkin bulguların ortaya çıktığı Yassıtepe'de zeytinin de tespit edilmesiyle, Ege ve İzmir ekonomisinin sembolleri haline gelecek üç temel ürün aynı tarihsel tabloda birleşmiş oldu. Bu bulgular, bölgenin tarımsal potansiyelinin binlerce yıl öncesine dayandığını kanıtlıyor.
Miken Bağlantıları ve Ticari Mühürler
Yassıtepe'nin Ege dünyasıyla kurduğu ilişkilerin bir diğer önemli kanıtı da mezarlardan geldi. Kazılarda Miken kültürüyle ilişkilendirilen mezarlar ortaya çıkarıldı. Bu mezarlarda ölülerin yakılmadan büyük küpler içerisine yerleştirildiği ve yanlarına çeşitli hediyelerin bırakıldığı belirlendi. Doç. Dr. Derin, Mikenlerin Girit ve Rodos'a kadar uzanan geniş bir coğrafyada ticaret yaptığını belirterek, Yassıtepe'deki mezarların da bu ticari hareketlilikle bağlantılı olduğunu düşündüklerini ifade etti. Mezarlarda bulunan zeytinyağı veya şarap kapları ile takılar, Mikenlilerin bölgeyle olan yoğun etkileşimini gözler önüne seriyor.
2026 yılı kazılarında ortaya çıkarılan mezarlardan birinde bulunan iki silindir mühür ise Yassıtepe'nin ticari ilişkilerine dair önemli bilgiler sunuyor. Bu mühürler, dönemin ticari ve sosyal yapısının yanı sıra, Yassıtepe'nin Ege dünyasıyla kurduğu güçlü bağların kanıtı niteliğinde. Kazı Başkanı Doç. Dr. Zafer Derin, bu buluntuların yerleşimin ticari ve sosyal açıdan taşıdığı önemi net bir şekilde ortaya koyduğunu belirterek, antik İzmir'in bu gizemli köşesinin daha birçok sırrı barındırdığını ifade etti. Yassıtepe'deki çalışmalar, İzmir'in tarihini daha da derinlemesine anlamak için heyecan verici kapılar açmaya devam ediyor.
