Türkiye Barolar Birliği (TBB), hızla gelişen yapay zeka teknolojilerinin avukatlık mesleğindeki kullanımına ışık tutmak amacıyla 'Avukatlar İçin Yapay Zeka Kullanımı Tavsiye Rehberi'ni kamuoyuyla paylaştı. TBB Bilişim ve Teknoloji Hukuku Komisyonu tarafından titizlikle hazırlanan bu rehber, yapay zeka araçlarının avukatlık faaliyetlerinde güvenli, bilinçli ve mesleki yükümlülüklerle uyumlu bir şekilde entegrasyonunu hedefliyor. Özellikle avukatlar için yapay zeka rehberi, mesleki sırların korunması, kişisel verilerin güvenliği, insan denetimi ve hukuki doğrulama gibi temel prensipleri ön planda tutuyor.
Yapay Zeka Kullanımında Mesleki Sorumluluk ve Etik İlkeler
TBB Başkanı Av. R. Erinç Sağkan, rehberin önsözünde yapay zekanın doğru ve bilinçli kullanıldığında savunma hakkını güçlendirebileceğini, hukuki hizmetlerin kalitesini artırabileceğini ve mesleki verimliliğe önemli katkılar sağlayabileceğini ifade etti. Ancak Sağkan, avukatlık mesleğinin bağımsızlık, sır saklama yükümlülüğü, mesleki özen ve etik sorumluluk gibi temel değerler üzerine kurulu kamusal bir meslek olduğunun altını çizdi. Bu bağlamda, 'Avukat yapay zekadan yararlanabilir ancak mesleki sırrı, kişisel verileri, müvekkilin menfaatini, nihai hukuki muhakemeyi ve mesleki sorumluluğu hiçbir aşamada yapay zekaya veya üçüncü kişilere devredemez' şeklindeki net ifadesiyle, avukatların nihai sorumluluğunun her zaman kendilerinde kalacağını vurguladı.
Rehber, yapay zeka sistemlerinin 'halüsinasyon' olarak adlandırılan, gerçekte var olmayan içtihat, mevzuat veya kaynak üretme riskine karşı da önemli uyarılarda bulunuyor. Bu tür çıktılar, resmi ve güvenilir kaynaklardan doğrulanmadan mahkemeye, idareye, müvekkile veya üçüncü kişilere sunulmaması gerektiği açıkça belirtiliyor. Bu durum, hukuki süreçlerdeki doğruluğun ve güvenilirliğin sağlanması açısından kritik bir öneme sahip.
Müvekkil Sırrı ve Kişisel Veri Güvenliği Öncelikli
Yapay zeka kullanımında müvekkil sırrı ve kişisel verilerin korunması, rehberin en hassas noktalarından birini oluşturuyor. Tavsiye rehberi, kamuya açık veya sözleşmesel güvenceleri yetersiz sistemlere anonimleştirilmemiş müvekkil bilgileri, özel nitelikli kişisel veriler, dosya içerikleri, ticari sırlar ve stratejik müzakere bilgilerinin aktarılmaması gerektiğini net bir dille ortaya koyuyor. Bu kısıtlama, avukatlık mesleğinin temelini oluşturan sır saklama yükümlülüğünün yapay zeka çağında da titizlikle sürdürülmesi gerektiğini gösteriyor.
Ayrıca, kişisel veri işleyen yapay zeka sistemlerinde verilerin nerede işlendiği, nerede saklandığı, model eğitiminde kullanılıp kullanılmadığı ve üçüncü kişilere aktarım durumu gibi konuların detaylıca değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor. Bu şeffaflık ve denetim gerekliliği, veri güvenliği standartlarının en üst seviyede tutulmasını amaçlıyor.
Yapay Zeka Kullanım Alanlarının Sınıflandırılması ve Kurumsal Politikalar
Rehber, yapay zeka kullanımını dört ana grupta sınıflandırıyor:
- Serbest yardımcı kullanım (düşük riskli, örneğin genel mevzuat araştırması)
- Sınırlı ve kontrollü kullanım (dilekçe ve sözleşme taslakları gibi insan denetimi gerektiren)
- Özel güvenceye ve gerekli hâllerde onaya bağlı kullanım
- Yasak kullanım şekilleri (müvekkil sırrı ve kişisel veri ihlali riski taşıyan durumlar)
Genel mevzuat araştırması ve kamuya açık metinlerin özetlenmesi gibi alanlar düşük riskli olarak değerlendirilirken, dilekçe ve sözleşme taslakları ile içtihat ön elemesinde insan denetimi ve veri güvenliğinin zorunlu olduğu vurgulanıyor. Bu sınıflandırma, avukatların yapay zeka araçlarını hangi bağlamda ve ne ölçüde kullanmaları gerektiği konusunda net bir yol haritası sunuyor.
TBB, avukatlık bürolarının kendi ihtiyaçlarına uygun, yazılı bir yapay zeka kullanım politikası oluşturmasını da tavsiye ediyor. Bu politika, hangi araçların kullanılacağı, hangi verilerin sisteme aktarılmayacağı, yetkilendirme düzeyleri, doğrulama süreçleri ve olası ihlallerde izlenecek yöntemlerin önceden belirlenmesini kapsıyor. Bu proaktif yaklaşım, hem mesleki etiğin korunmasını hem de olası risklerin minimize edilmesini hedefliyor. Bu rehber, avukatların dijital dönüşüm sürecinde güvenli ve sorumlu adımlar atmasına yardımcı olacak önemli bir kılavuz niteliği taşıyor.
