Trabzon Büyükşehir Belediyesi, eylül ayı kültür ve sanat programları çerçevesinde 'Trabzon Sokakları: Kayıp Sokaklar ve Yaşayanları' başlıklı önemli bir söyleşiye ev sahipliği yaptı. Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Mimarlık Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sonay Çevik'in konuk olduğu etkinlikte, kadim kentin sokaklarının tarihi dokusu, mimari özellikleri ve sosyal yaşamdaki rolü derinlemesine incelendi.
Trabzon Sokakları: Bir Yaşam Biçimi ve Kültürel Miras
Hamamizade İhsan Bey Kültür Merkezi'nde gerçekleşen söyleşiye akademisyenler, üniversite öğrencileri ve sivil toplum kuruluşu temsilcileri yoğun ilgi gösterdi. Prof. Dr. Sonay Çevik, daha önce Trabzon Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları tarafından yayımlanan 'Trabzon Sokakları-Kayıp Sokaklar ve Yaşayanları' adlı kitabının yazım sürecini katılımcılarla paylaştı. Çevik, yüksek lisans tezi olarak başlayan bu kapsamlı çalışmanın, danışman hocasının teşvikiyle doktora tezi boyutuna taşınarak daha da genişletildiğini ve detaylandırıldığını belirtti.
Prof. Dr. Çevik, sunumunda Trabzon sokaklarını diğer kentlerden ayıran özgün niteliklere vurgu yaptı. Çevik'e göre, kentsel dönüşüm ve tasarım süreçleri yalnızca biçimsel bir kavram olmanın ötesinde, bir yerin ruhunu, özünü koruma, geliştirme ve ortaya çıkarma çabasıdır. Trabzon'da sokakların, Anadolu Türk kent geleneğinde de görüldüğü gibi, sadece bir geçiş yolu olmadığını ifade eden Çevik, 'Sokak bizim evimizdir. Konuştuğumuz insanlar sokakları evlerinin bahçelerinin bir uzantısı olarak görüyor' sözleriyle bu derin bağı dile getirdi.
Sokaklar: Komşuluk İlişkilerinin Merkezi ve Kent Kimliğinin Aynası
Trabzon'da sokakların, insanları bir yerden bir yere ulaştırırken aynı zamanda o sokakta yaşama, komşularla, bahçelerle ve arkadaşlarla etkileşim kurma imkanı sunduğunu belirten Çevik, yol ve meydanların ise sadece birer bağlantı noktası işlevi gördüğünü vurguladı. Çalışmalarında sokakları 'sokaklar' ve 'çıkmaz sokaklar' olarak iki ana gruba ayırdıklarını, ardından bunları düz, eğri ve merdivenli olmak üzere üç farklı tipte incelediklerini anlattı. Ayrıca, kentte 'L' tipi olarak adlandırılan ve başka hiçbir yerde rastlanmayan özel sokak türlerinin de bulunduğuna dikkat çekti.
Prof. Dr. Sonay Çevik, kitabını hazırlarken ilçe ilçe gezerek sokak sakinleriyle yüz yüze görüşmeler yaptığını ve mahalle sakinlerinin anlatımlarını kitabına taşıdığını ifade etti. Bu anlatımlar ışığında, mahalle sakinlerinin evleri ve sokaklarıyla ilgili çizimler ve krokiler oluşturulduğunu aktardı. Çevik, Trabzon'un kendine özgü karakterine vurgu yaparak, 'Tarihi karakteri, öyküsü var, bununla beraber topoğrafya sokaklarımıza etki ediyor. İster Çarşı Mahallemizdeki ulaşımı sağlayan yatay sokaklarımız isterse dikey sokaklarımız topoğrafyanın sonucu meydana gelen sokaklarımızdır' ifadelerini kullandı. Kentin coğrafi yapısının ve denizin, sokakların biçimlenmesinde belirleyici rol oynadığını ekledi. 'Bayır aşağı git, denizi bulursun' sözüyle Trabzon'da kaybolmanın imkansızlığını esprili bir dille anlattı.
Trabzon'un Mimari ve Sosyal Özellikleri
- Yeşilin Kullanımı: Sokaklarda yeşil alanların ve bitki örtüsünün yoğunluğu.
- Çeşmeler: Tarihi çeşmelerin sokak yaşamındaki yeri ve önemi.
- Kapı Önü Oluşumları: Sosyal ilişkilerin geliştiği kapı önü alanları.
- Meydancıklardaki Hareketlilik: Küçük meydanların sosyal etkileşimdeki rolü.
- Çıkmalar veya Cumbalar: Geleneksel Trabzon mimarisinin belirgin öğeleri.
- Malzeme, Doku ve Renk: Yapılarda kullanılan yerel malzemeler ve yeşil ağırlıklı renk paleti.
Söyleşinin son bölümünde dinleyicilerden gelen soruları yanıtlayan Prof. Dr. Sonay Çevik, katılımcılarla keyifli bir sohbet gerçekleştirdi. Etkinliğin sonunda ise kitabını imzalayarak meraklı okuyuculara hediye etti. Bu söyleşi, Trabzon'un sokaklarının sadece birer geçiş alanı değil, aynı zamanda kentin ruhunu, tarihini ve sosyal dokusunu yansıtan canlı birer kültürel miras olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
