Yaşın ilerlemesiyle birlikte isimleri hatırlamakta zorlanmak veya randevuları unutmak gibi durumlar, genellikle yaşlılığın doğal bir parçası olarak görülür. Ancak bu unutkanlıkların sıklığının artması ve kişinin günlük yaşam kalitesini olumsuz etkilemeye başlaması, altında yatan nedenlerin detaylıca araştırılmasını gerektirir. Uzmanlar, artan unutkanlık sorunlarının sadece 'yaşlılıktandır' denilerek göz ardı edilmemesi gerektiğini önemle belirtiyor.
Her Unutkanlık Alzheimer Değildir: Demans ve Farklı Nedenleri
Memorial Göztepe Hastanesi Nöroloji Bölümü’nden Doç. Dr. Rahşan Adviye İnan’ın açıklamalarına göre, her unutkanlık Alzheimer hastalığına işaret etmez. Demans, beyin hücrelerinin hasar görmesi sonucu düşünme, hatırlama, dikkat, konuşma gibi zihinsel işlevlerin günlük yaşamı etkileyecek düzeyde kaybını ifade eden geniş bir sendromdur. Demans tek bir hastalık olmayıp, birçok farklı nedene bağlı olarak ortaya çıkabilir. En yaygın demans nedeni ise Alzheimer hastalığıdır. Bu nedenle, her Alzheimer hastasında demans görülse de, her demans hastasının Alzheimer olduğu söylenemez.
Yaşla birlikte hafızanın eskisi kadar hızlı çalışmaması doğal bir süreçtir. Bir ismi anında hatırlayamamak veya zaman zaman bir randevuyu unutmak, tek başına Alzheimer ya da demans tanısı koymak için yeterli değildir. Burada kritik olan nokta, unutkanlığın ne sıklıkta yaşandığı ve kişinin günlük aktivitelerini ne ölçüde etkilediğidir.
Artan Unutkanlıklar Ne Zaman Ciddiye Alınmalı?
Giderek artan ve yaşam kalitesini düşüren unutkanlıkların 'yaşlılıktandır' denilerek geçiştirilmemesi büyük önem taşır. Uzmanlar, aşağıdaki belirtilerin görülmesi durumunda mutlaka bir nöroloji uzmanına başvurulması gerektiğini vurgulamaktadır:
- Aynı hikayeyi kısa aralıklarla tekrar tekrar anlatma
- Yakın zamanda yaşanan olayları tamamen unutma
- Para hesaplamalarında veya ilaç kullanımında sık sık hatalar yapma
- Daha önce iyi bilinen bir yerde yolunu şaşırma veya kaybolma
Demans sadece hafızayı etkilemekle kalmaz. Kelime bulma güçlüğü, planlama yeteneğinde azalma, yön bulma sorunları ve bazı durumlarda kişilik özelliklerinde belirgin değişiklikler de demansın belirtileri arasında yer alabilir. Ayrıca, unutkanlığa neden olabilecek başka faktörler de bulunmaktadır. Uyku bozuklukları, depresyon, bazı vitamin eksiklikleri (özellikle B12), tiroid bezinin az çalışması gibi hastalıklar ve kullanılan bazı ilaçlar da hafıza sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle, artan unutkanlık şikayetlerinin altında yatan gerçek nedenin ne olduğunu belirlemek için kapsamlı bir tıbbi değerlendirme şarttır.
Beyin Sağlığını Korumak ve Alzheimer Riskini Azaltmak İçin Öneriler
Doç. Dr. Rahşan Adviye İnan, beyin sağlığını korumak ve Alzheimer riskini azaltmak için alınabilecek önlemleri de sıralamaktadır. Bu önlemler, genel sağlığın korunmasında da önemli rol oynar:
- Sağlıklı Beslenme: Akdeniz diyeti gibi dengeli ve besleyici bir beslenme düzeni, beyin fonksiyonlarını destekler. Antioksidan zengini meyve ve sebzeler, tam tahıllar, sağlıklı yağlar (zeytinyağı, balık) tercih edilmelidir.
- Düzenli Fiziksel Aktivite: Haftada en az 3-4 gün, 30-45 dakika tempolu yürüyüş gibi egzersizler kan dolaşımını artırarak beyne oksijen ve besin taşınmasını sağlar.
- Zihinsel Aktiviteler: Beyni aktif tutmak için yeni şeyler öğrenmek, bulmaca çözmek, kitap okumak, yabancı dil öğrenmek veya müzik aleti çalmak gibi zihinsel egzersizler yapılmalıdır.
- Sosyal Etkileşim: Sosyal ilişkileri canlı tutmak, arkadaş ve aile ile vakit geçirmek beyin sağlığı için faydalıdır.
- Uyku Düzeni: Yeterli ve kaliteli uyku, beynin kendini yenilemesi ve bilgileri pekiştirmesi için hayati öneme sahiptir.
- Kronik Hastalıkların Kontrolü: Diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol gibi kronik hastalıkların düzenli takibi ve tedavisi, beyin sağlığını korumak açısından kritik öneme sahiptir.
- Sigara ve Alkol Tüketimini Azaltma: Sigara ve aşırı alkol tüketimi beyin hücrelerine zarar verebilir ve demans riskini artırabilir.
Unutkanlık şikayetleri yaşayan bireylerin, bu durumu 'yaşlılıktandır' diyerek geçiştirmek yerine, bir sağlık profesyoneliyle görüşmeleri ve gerekli tetkikleri yaptırmaları, erken teşhis ve tedavi açısından büyük önem taşımaktadır. Unutkanlığın altında yatan nedenin belirlenmesi, uygun tedavi yöntemlerinin uygulanmasını sağlayarak yaşam kalitesinin artırılmasına yardımcı olacaktır.
