Diyabet, vücudun kan şekerini düzenleme yeteneğini kaybetmesiyle ortaya çıkan kronik bir hastalıktır. Ne yazık ki, bu sinsi hastalık genellikle yıllarca belirti vermeden ilerleyebilir ve bu durum, diyabet erken tanı fırsatlarının kaçırılmasına neden olabilir. İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Meral Maralcan, 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında yaptığı açıklamalarda, özellikle tip 2 diyabetin uzun süre fark edilmeden seyredebileceğine dikkat çekerek, düzenli kontrollerin ve taramaların önemini bir kez daha vurguladı.
Diyabet Nedir ve Nasıl Ortaya Çıkar?
Diyabet, insülin direnci, insülin eksikliği veya her iki durumun bir arada bulunması sonucunda kan şekerinin normalin üzerine çıkmasıyla karakterize edilir. Bu durum, vücudun enerji için glikozu kullanamamasına yol açar. Diyabetin başlıca türleri şunlardır:
- Tip 1 Diyabet: Bağışıklık sisteminin insülin üreten pankreas hücrelerine saldırarak onları yok etmesiyle ortaya çıkar. Genellikle çocukluk veya gençlik döneminde teşhis edilir.
- Tip 2 Diyabet: Vücudun insüline yeterince yanıt verememesi (insülin direnci) veya yeterli insülin üretememesi sonucu gelişir. Yetişkinlerde daha sık görülmekle birlikte, yaşam tarzı değişiklikleri ve genetik faktörlerle ilişkilidir.
- Gestasyonel Diyabet: Gebelik sırasında ortaya çıkan ve genellikle doğumdan sonra düzelen bir diyabet türüdür. Ancak gestasyonel diyabet geçiren kadınların ileriki yaşlarda tip 2 diyabet geliştirme riski daha yüksektir.
Diyabetin Sinsi Belirtileri: Ne Zaman Şüphelenmeli?
Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, diyabetin ilk dönem belirtilerinin sıklıkla günlük yaşamda karşılaşılan başka sağlık sorunlarıyla karıştırılabildiğini belirtiyor. Ancak bazı belirtilerin bir arada görülmesi, diyabet belirtileri konusunda dikkatli olunması gerektiğini gösterir. Bu belirtiler şunlardır:
- Sık sık idrara çıkma ihtiyacı hissetme
- Aşırı susama ve ağız kuruluğu
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Sürekli halsizlik ve yorgunluk hissi
- Bulanık görme
- Sık sık enfeksiyon geçirme (özellikle idrar yolu veya cilt enfeksiyonları)
- Yaraların normalden daha geç iyileşmesi
- El ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma
Uzmanlar, özellikle tip 2 diyabetin uzun süre belirgin semptomlar göstermeden ilerleyebileceğini hatırlatarak, risk grubundaki kişilerin şikayet yaşamayı beklemeden düzenli olarak sağlık kontrollerini yaptırması gerektiğini vurguluyor.
Kimler Diyabet Riski Altında? Tarama Ne Zaman Başlamalı?
Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, 35 yaşından itibaren kilodan bağımsız olarak her bireyin üç yılda bir diyabet taraması yaptırmasını öneriyor. Fazla kilolu veya obezitesi olan ve ek risk faktörleri taşıyan kişilerin ise daha erken yaşta ve daha sık aralıklarla değerlendirilmesi büyük önem taşıyor. Diyabet risk faktörleri arasında şunlar bulunmaktadır:
- Ailede diyabet öyküsü bulunması (anne, baba veya kardeşlerde)
- Fazla kilo ve obezite
- Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
- Düşük HDL (iyi) kolesterol ve yüksek trigliserid seviyeleri
- Daha önce prediyabet (gizli şeker) tanısı almış olmak
- Gebelik diyabeti geçirmiş olmak veya 4 kilogram ve üzerinde bebek doğurmuş olmak
- Polikistik over sendromu gibi hormonal bozukluklar
- Hareketsiz yaşam tarzı
Bu risk faktörlerinden bir veya birkaçına sahip olan kişilerin, belirti olmasa dahi düzenli olarak kan şekeri ölçümü yaptırmaları ve doktor kontrolünde olmaları, diyabetin erken tanısı ve kontrol altına alınması açısından kritik rol oynamaktadır. Erken tanı sayesinde hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir ve olası komplikasyonların önüne geçilebilir.
