Her yıl 16 Ekim'de kutlanan Dünya Gıda Günü, bu yıl "Bugün yenilik yap, yarını besle" temasıyla dünya genelindeki gıda sorunlarına dikkat çekiyor. Birleşmiş Milletler (BM) ve Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından açıklanan ürkütücü veriler, küresel gıda israfının boyutunu gözler önüne sererken, uzmanlar bu özel gün vesilesiyle gıda kriziyle mücadele için "Sürdürülebilir Gıda Sistemi" kurulmasının hayati önem taşıdığını vurguluyor. Gıdada sistemik bir dönüşüm ve bilimsel inovasyonun gerekliliği üzerinde duruluyor.
Küresel ve Türkiye'deki Gıda İsrafı Rakamları Şaşırtıyor
Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) ve FAO'nun son raporlarına göre, dünya genelinde üretilen gıdanın yaklaşık üçte biri ne yazık ki tüketime ulaşamadan israf ediliyor. Bu durum, her yıl dünya çapında 1 milyar tondan fazla gıdanın çöpe atılması anlamına geliyor. Türkiye'deki tablo da küresel ortalamadan pek farklı değil; ülkemizde her yıl yaklaşık 18 milyon ton gıda israf ediliyor. Bu rakamlar, gıda üretiminden tüketime kadar olan zincirde ciddi aksaklıklar ve bilinç eksiklikleri olduğunu gösteriyor.
Gıda Krizinin Temelinde Sistemik Sorunlar Yatıyor
Yeditepe Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü Başkan Yardımcısı ve Sürdürülebilir Gıda Sistemleri için Tasarım ve İnovasyon Yüksek Lisans Programı Koordinatörü Prof. Dr. Özlem Güçlü Üstündağ, gıdanın insan yaşamının merkezinde yer almasına rağmen bugün ağırlıklı olarak krizlerle gündeme gelmesinin temel nedenine dikkat çekiyor. Prof. Dr. Üstündağ, "Bugün bu noktada olmamızın temel sebebi, gıda sisteminin çevreye, sağlığa ve topluma yönelik hedefler göz ardı edilerek, yalnızca ucuz ve bol miktarda gıda üretimi üzerine indirgemeci bir anlayışla tasarlanmış olmasıdır" ifadelerini kullandı. Bu yaklaşım, uzun vadede sürdürülemez bir yapı oluşturarak mevcut krizleri tetikliyor.
Sürdürülebilir Gıda Sistemi: Topraktan Sofraya Bütünsel Yaklaşım
Prof. Dr. Güçlü Üstündağ, gıda krizinden çıkış için "Sürdürülebilir Gıda Sistemi" kavramının yol gösterici olduğunu belirtiyor. Bu sistemin, gıdayı sadece bir ürün olarak değil, topraktan sofraya, üretimden tüketime kadar tüm aşamaları kapsayan bir bütün olarak ele almayı gerektirdiğini vurguluyor. Sürdürülebilir gıda sistemi;
- Ekonomik hedefleri
- Çevresel hedefleri
- Sosyal hedefleri
Gıda Sistemini Dönüştürürken Çelişkileri Yönetmek Şart
Uzmanlar, sürdürülebilir bir gıda sistemine ulaşmanın önündeki en büyük engellerden birinin, sistemin dönüştürülmesi sırasında ortaya çıkabilecek çelişkileri yönetmek olduğunu belirtiyor. Gıda üretimindeki verimlilik, çevresel etki, sosyal adalet ve ekonomik uygulanabilirlik gibi farklı hedefler arasında bir denge kurmak, bu dönüşüm sürecinin kilit noktasıdır. Yenilikçi çözümler ve multidisipliner yaklaşımlar, bu çelişkilerin üstesinden gelmek için kritik rol oynayacaktır.
Gıda israfının azaltılması ve sürdürülebilir gıda sistemlerinin geliştirilmesi, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde atılacak adımlarla mümkün olacaktır. Tüketicilerin bilinçlenmesi, gıda üretim ve dağıtım zincirlerindeki verimliliğin artırılması, teknolojik yeniliklerin kullanılması ve hükümetlerin destekleyici politikalar geliştirmesi, bu küresel soruna karşı ortak mücadeleyi güçlendirecektir. Dünya Gıda Günü, bu önemli adımların atılması için bir kez daha tüm dünyaya çağrı yapıyor.
