Günümüz çocuklarının yaşamında tablet, telefon ve bilgisayar gibi dijital araçların kapladığı yer giderek artarken, bu durumun beraberinde getirdiği hareketsizlik, çocuklarda güçsüzlük ve gelişimsel sorunlara yol açıyor. Üsküdar Üniversitesi Çocuk ve Ergen Gelişimi ve Otizm Uygulama ve Araştırma Merkezi (ÇEGOMER) Ergoterapisti Emrullah Harun Kaya, ekran kullanımının artmasıyla çocukların daha az hareket etmesinin fiziksel, motor, bilişsel ve sosyal gelişimleri üzerindeki olası etkileri hakkında önemli açıklamalarda bulundu. Kaya, ailelerin çocuklarını aktif oyunlara yönlendirmesinin hayati önem taşıdığını vurguladı.
Ekran Bağımlılığı ve Aktif Oyun Zamanının Azalması
Dijitalleşen dünyada çocukların günlük rutinlerinde aktif oyun ve açık hava etkinliklerine ayrılan zamanın ciddi oranda azaldığına dikkat çeken Emrullah Harun Kaya, geçmiş nesillerin vazgeçilmezi olan sokak oyunları, koşma, tırmanma ve bisiklete binme gibi hareketli aktivitelerin yerini ekran temelli eğlencelerin aldığını belirtti. Kaya, bu değişimin çocuk gelişimindeki kritik rolüne değinerek, hareketsizliğin sadece fiziksel kondisyonu değil, aynı zamanda motor becerileri, sosyal ilişkileri, problem çözme yeteneklerini, özgüvenlerini ve günlük yaşam aktivitelerine bağımsız katılımlarını da olumsuz etkileyebileceğini ifade etti.
Ergoterapist Kaya, hareketin çocuk gelişiminin temel taşlarından biri olduğunu vurgulayarak, "Çocuklar hareket ederek öğrenir, oynayarak gelişir. Hareket sırasında bedenlerini tanır, çevreleriyle ilişki kurar, karşılaştıkları sorunlara çözüm üretir ve yeni beceriler kazanırlar. Aktif oyunlar çocukların kas kuvvetini ve dayanıklılığını geliştirirken denge, koordinasyon, dikkat, planlama ve sosyal iletişim becerilerine de önemli katkılar sağlar" şeklinde konuştu. Bu durum, çocukların sağlıklı büyüme ve gelişme süreçleri için hareketin ne denli kritik olduğunu gözler önüne seriyor.
Hareketsizliğin Fiziksel ve Bilişsel Gelişime Etkileri
Yeterince hareket etmeyen çocuklarda kas kuvveti, dayanıklılık, esneklik, denge ve koordinasyon gibi fiziksel alanlarda önemli güçlükler görülebileceğine işaret eden Emrullah Harun Kaya, hareketsiz yaşamın çocukların yorulma süresini de etkileyebileceğini belirtti. Kaya'ya göre, bu durum çocukların genel fiziksel sağlığını ve günlük aktivitelere katılım kapasitesini doğrudan etkileyerek, onların daha güçsüz hissetmelerine neden oluyor.
Motor Beceriler ve Sosyal Gelişim Üzerindeki Etkiler
- İnce Motor Beceriler: Parmak kaslarının gelişimi, el-göz koordinasyonu ve yazı yazma gibi becerilerde gerilikler.
- Kaba Motor Beceriler: Koşma, zıplama, tırmanma gibi büyük kas gruplarını içeren hareketlerde yetersizlik.
- Sosyal Etkileşim: Akranlarıyla dış mekan oyunlarına katılımın azalması, sosyal becerilerin gelişimini olumsuz etkiler.
- Problem Çözme: Oyun sırasında karşılaşılan zorlukları aşma ve çözüm üretme yeteneğinde gerileme.
Ayrıca, çocukların yetersiz hareket etmesi, dikkat eksikliği, odaklanma sorunları ve öğrenme güçlükleri gibi bilişsel gelişim alanlarında da problemlere yol açabilir. Ekran başında geçirilen uzun saatler, çocukların yaratıcılıklarını ve hayal güçlerini de körelterek, dünyayı keşfetme ve deneyimleme fırsatlarını ellerinden alıyor.
Ailelere Öneriler: Çocukları Aktif Oyuna Teşvik Etme Yolları
Ergoterapist Emrullah Harun Kaya, ailelere çocuklarını aktif oyuna teşvik etmek için çeşitli önerilerde bulundu. Bu öneriler, çocukların sağlıklı gelişimlerini desteklemek ve ekran bağımlılığının olumsuz etkilerini azaltmak adına büyük önem taşıyor:
- Açık Hava Etkinlikleri: Çocukları düzenli olarak parklara, bahçelere götürmek ve doğa yürüyüşleri yapmak.
- Yapılandırılmamış Oyun: Çocuklara serbest oyun oynayabilecekleri alanlar yaratmak, kumda oynamak, suyla etkileşim kurmak gibi aktiviteleri teşvik etmek.
- Spor ve Hareket: Yüzme, bisiklete binme, futbol gibi spor dallarına yönlendirmek veya basit ev içi egzersizler yapmak.
- Ekran Süresi Kısıtlaması: Yaş gruplarına uygun ekran süresi limitleri belirlemek ve bu kurallara uymak.
- Aile Katılımı: Aile bireylerinin de çocuklarla birlikte aktif oyunlara katılması, rol model olmak.
- Yaratıcı Oyunlar: Evde minderlerden kale yapmak, kutulardan ev inşa etmek gibi yaratıcılığı tetikleyen oyunlar oynamak.
Sonuç olarak, çocuklarda güçsüzlük ve gelişimsel gerilik riskini azaltmak adına, ailelerin ekran kullanımını dengeleyerek çocuklarını daha fazla hareketli ve aktif oyunlara yönlendirmesi, onların sağlıklı bir geleceğe adım atmaları için kritik bir adımdır. Uzmanlar, bu konuda farkındalığın artırılması ve ebeveynlerin bilinçli adımlar atması gerektiğini vurgulamaktadır.
