Türk su ürünleri sektörü, son yıllarda "Türk somonu" adıyla dünya pazarlarında fırtınalar estiriyor. 2019'dan bu yana yakaladığı baş döndürücü ivmeyle ihracat rakamlarını katlayan Türk somonu, dünya genelinde Çin, Fransa, Almanya, Litvanya, Rusya Federasyonu ve Avustralya gibi önemli ülkeleri geride bırakarak 11. sıraya yükseldi. Bu başarının ardından sektörün yeni ve iddialı hedefi, dünya somon ihracatında ilk üç ülke arasına girmek olarak belirlendi.
Türk Somonu İhracatında Rekor Artış ve Pazar Payı
İzmir'den gelen verilere göre, 2019 yılında Türk su ürünleri ihracatının sadece yüzde 2,8'ini oluşturan Türk somonu, 2026 yılı itibarıyla bu oranı yüzde 24'e çıkararak sektörün en önemli kalemlerinden biri haline geldi. Türkiye İhracatçılar Meclisi'nde (TİM) düzenlenen "Türk Somonu Çalıştayı"nda, sektör temsilcileri bu çarpıcı yükselişi masaya yatırdı.
Türkiye Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçı Birlikleri Sektör Kurulu Başkanı Sinan Kızıltan, çalıştayda yaptığı konuşmada, Türk somonunun 40 farklı ülkeye ihraç edildiğini belirtti. Kızıltan'ın aktardığı bilgilere göre, 2026 yılının Ocak-Eylül dönemindeki toplam 1 milyar 810 milyon dolarlık su ürünleri ihracatının 431 milyon dolarını tek başına Türk somonu oluşturdu. Dünya somon ihracatının 39 milyar doları aştığını ifade eden Kızıltan, Norveç'in 12,5 milyar dolarla ilk sırada yer aldığını, Şili'nin 6,4 milyar dolar, İsveç'in ise 4,8 milyar dolarla bu ülkeyi takip ettiğini söyledi. Türkiye'nin ise 2025 yılı sonunda dünya somon ihracatından aldığı payı yüzde 0,8'den yüzde 1,7'ye yükselterek 11. sıraya çıktığını vurguladı.
Norveç Modeliyle Tanıtım ve Pazarlama Stratejisi
Türk somonu ihracatçıları, dünya somon pazarının üçte birini elinde tutan Norveç'in başarılı tanıtım ve pazarlama stratejisini örnek almayı hedefliyor. Sinan Kızıltan, Norveç Deniz Ürünleri Konseyi'nin çalışma modelini detaylandırarak, bu konseyin Norveçli ihracatçıların ödediği vergilerle finanse edildiğini ve dünyanın en büyük markasız ortak gıda pazarlama organizasyonlarından biri olduğunu anlattı. Kızıltan, Konsey'in 2025'te 43,5 milyon dolar, 2026'da ise 45 milyon dolarlık bir tanıtım bütçesine sahip olduğunu ve bu bütçenin büyük kısmının Norveç somonu için harcandığını ifade etti.
Norveç'in, dünyaca ünlü futbolcu Erling Haaland'ı "Marka Büyükelçisi" yaparak küresel çapta reklam ve sosyal medya kampanyaları yürüttüğünü, tanınmış şefler, beslenme uzmanları ve influencer'larla çalıştığını belirten Kızıltan, "Türk somonu için Norveç somonuna benzer bir tanıtım programını hayata geçirdiğimiz takdirde dünyanın en çok somon ihraç eden ilk üç ülkesinden biri olacak güce sahibiz" dedi.
Potansiyel Büyük, Çeşitlilik Şart
Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürü Dr. Mehmet Ali Kılıçkaya, Türk somonunun yakaladığı ihracat ivmesinin, ülkenin su ürünleri sektöründeki yeni fırsatların en somut örneklerinden biri olduğunu vurguladı. Kılıçkaya, başta Rusya ve Vietnam olmak üzere uluslararası pazarlarda artan talebin büyük bir gelişim potansiyeli taşıdığını ve mevcut seviyenin çok daha büyük bir ihracat potansiyelinin başlangıcı olduğunu ifade etti.
Tarım ve Orman Bakanlığı Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürü Turgay Türkyılmaz ise, Türk somonunun uluslararası pazarlarda önemli bir yer edindiğini ancak ihracatın belirli pazarlarda yoğunlaşmasının pazar çeşitliliğini artırmayı gerekli kıldığını belirtti. Türkyılmaz, yeni pazarlara erişim, ürün çeşitliliğinin geliştirilmesi ve birim ihracat değerinin yükseltilmesinin kalite, güvenilirlik ve markalaşmayla birlikte ele alınması gerektiğini söyledi.
- Ürün tanımı ve sınıflandırması
- Kalite özellikleri
- Hasat ve işleme uygulamaları
- İzlenebilirlik ve pazarlama süreçleri
Bu konuların ortak bir anlayışla ele alınmasının Türk somonunun sürdürülebilir gelişimi açısından büyük önem taşıdığını dile getiren Türkyılmaz, Türk somonunun biyolojik olarak gökkuşağı alabalığı olmasına rağmen, ülkemizde gelişen üretim modeli ve ticari kimliği sayesinde uluslararası pazarlarda kendine özgü bir konum kazandığını ve bu konumun güçlendirilmesi için bilimsel doğruluk, ilgili mevzuat, ürün kalitesi, tüketici güveni ve ticari beklentilerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Yıllara Göre Türk Somonu İhracat Rakamları
Türk somonu ihracatında yaşanan bu baş döndürücü yükseliş, yıllara göre incelendiğinde daha net ortaya çıkıyor:
- 2019: 29 milyon dolar
- 2020: 56,8 milyon dolar
- 2021: 131 milyon dolar
- 2022: 363,1 milyon dolar
- 2023: 396 milyon dolar
- 2024: 458,5 milyon dolar
- 2025: 520 milyon dolar (tarihi zirve)
Bu rakamlar, Türk somonunun kısa sürede katettiği yolu ve gelecekteki potansiyelini açıkça göstermektedir. Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Türkiye İhracatçılar Meclisi ve sektör sivil toplum kuruluşları, Türk somonunun ihracat hedeflerine ulaşması için ortak bir çalışma yürütmeye devam ediyor.
