Türkiye'nin dış ticaret performansı, Eylül 2026 verileriyle mercek altına alındı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan 'Dış Ticaret Endeksleri' raporu, ihracat ve ithalat kalemlerindeki birim değer ve miktar değişimlerini gözler önüne serdi. Özellikle dış ticarette ithalatın yükselişi, ihracatın artış hızını geride bırakarak ticaret haddinde önemli bir düşüşe neden oldu. Bu durum, ülke ekonomisi için dikkatle izlenmesi gereken bir gösterge olarak öne çıkıyor.

İhracat ve İthalat Birim Değer Endekslerinde Çarpıcı Fark

Eylül 2026 verilerine göre, ihracat birim değer endeksi bir önceki yılın aynı ayına kıyasla yüzde 7 oranında bir artış gösterdi. Bu artış, özellikle yakıt ürünlerinde yüzde 59,9 gibi yüksek bir oranla gerçekleşirken, ham maddelerde yüzde 12,6, imalat sanayinde yüzde 3,8 ve gıda, içecek ve tütünde yüzde 0,2'lik yükselişler kaydedildi. Ancak, ithalat cephesindeki tablo daha farklı bir seyir izledi.

İthalat birim değer endeksi, aynı dönemde yıllık bazda yüzde 12,7'lik bir artışla ihracatın önüne geçti. İthalatta da yakıtlar yüzde 52,4 ile en yüksek artışı gösterirken, ham maddelerde yüzde 12,4 ve imalat sanayinde yüzde 4,1'lik artışlar dikkat çekti. Gıda, içecek ve tütün grubunda ise yüzde 1,4'lük bir düşüş yaşandı. Bu veriler, Türkiye'nin ithalat maliyetlerinin, ihracat gelirlerine kıyasla daha hızlı arttığını açıkça ortaya koyuyor.

Miktar Endekslerinde Karışık Seyir

İhracat miktar endeksi, Eylül 2026'da yıllık bazda yüzde 7,8 oranında artış gösterdi. Bu artışta gıda, içecek ve tütün ürünleri yüzde 17,6, ham maddeler yüzde 11,6 ve imalat sanayi ürünleri yüzde 4,8 ile önemli katkı sağladı. Ancak, yakıt ihracat miktarında yüzde 18,6'lık bir düşüş gözlendi.

İthalat miktar endeksi ise aynı dönemde yıllık bazda yüzde 6,3 oranında geriledi. Gıda, içecek ve tütün ithalat miktarı yüzde 15 artarken, imalat sanayinde yüzde 1,6'lık bir artış kaydedildi. Ham maddelerde yüzde 1,1 ve yakıtlarda yüzde 2,1'lik düşüşler, ithalatın bazı kalemlerde miktar olarak azaldığını gösteriyor. Ancak, birim değerdeki artışın, miktar azalışına rağmen genel ithalat maliyetini yükselttiği görülüyor.

Dış Ticaret Haddinde Endişe Veren Gerileme

Dış ticaret haddi, bir ülkenin ihracat birim değeri endeksinin ithalat birim değeri endeksine oranı olarak hesaplanan ve ülkenin uluslararası ticaretteki konumunu gösteren kritik bir ekonomik göstergedir. Eylül 2026 verileri, bu göstergede önemli bir kötüleşmeyi işaret ediyor. 2025 yılının Eylül ayında 92,7 seviyesinde olan dış ticaret haddi, 2026 Eylül'ünde 4,7 puanlık bir düşüşle 88,0 seviyesine geriledi.

Bu gerileme, Türkiye'nin ihraç ettiği ürünlerin birim fiyatlarının, ithal ettiği ürünlerin birim fiyatlarına göre daha az arttığı anlamına geliyor. Başka bir deyişle, aynı miktarda ithalat yapabilmek için daha fazla ihracat yapılması gerektiği bir duruma işaret ediyor. Bu durum, ülke ekonomisi üzerinde enflasyonist baskı yaratma ve ödemeler dengesi üzerinde olumsuz etki oluşturma potansiyeli taşıyor. Dış ticaret haddindeki bu düşüş, uluslararası piyasalarda Türkiye'nin rekabet gücü ve ticaret şartlarının zayıfladığını gösteren önemli bir sinyal olarak değerlendiriliyor.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilere bakıldığında ise ihracat miktar endeksi Ağustos'taki 145,3'ten Eylül'de 145,5'e çıkarak yüzde 0,1'lik hafif bir artış gösterdi. İthalat miktar endeksi de aynı dönemde 111,7'den 113,5'e yükselerek yüzde 1,6'lık bir artış kaydetti. Takvim etkilerinden arındırılmış yıllık verilere göre ihracat miktar endeksi yüzde 7,8 artarken, ithalat miktar endeksi yüzde 6,3 azaldı. Ancak tüm bu dinamikler, birim değerlerdeki dengesiz artış nedeniyle dış ticaret haddindeki olumsuz tabloyu değiştirmeye yetmedi.